منطق الطیر

دانلود پایان نامه

عیب خود دیــدن مرا ز اهل هنـر ممتاز کـرد / منفعت از پا زیاد از پَر بود طاووس را ( صائب: 86 ) .
تا رسیدم به پــریخانه وحــدت صائب / پای طاووس مرا در نظر و بال یکی ست ( صائب : 227 ) .
از جوانی نیست غیره از آه و حسرت در دلم / نقش پایی چند ازین طاووس زرّین بال ماند ( صائب : 566 ) .
طاووسی و طاووسان نام گلی هم هستند که در ادب فارسی به آنها اشاره شده است .
طاووس الملائکه : جبرئیل
طاووس عرش : جبرئیل . ( یاحقی ، 1388 ، 553 – 556 ) .
– طاووس : طاووس پرنده بومی جنوب آسیاست و باورهای مربوط به آن نیز در مناطق گسترش یافته اند . به ویژه در هند که از سال 1963 م . طاووس را پرنده ملی این قلمرو می دانند . در ریگ ودا ، مجموعه نوشته های مقدسِ کیش هندو ، بازمانده از حدود 1200 پ . م ، اسبان تیزرو ایزد ایندرا را با یال هایی مثل پر طاووس وصف کرده است . طاووس جایگاه مهمی در کیش هندو دارد . در رامایانه ، حماسه ملی هند ، آمده که چون ایزدان خود را به شکل حیوانی بدل کردند تا از دیو راوانا ، ایندرا ، ایزد تُندر ، باران و جنگ ، بگریزند ، خود را به شکل طاووس در می آوردند . از این رو ، طاووس صاحب پرهایی با هزار چشم به شمار می آمد ؛ طاووس به هنگام باران شادی می کند و قدرت کشتن مارها را دارد . آشکارا دیده اند که طاووس بر مارها زخم می زند واین کار به منزله آغاز فصل بارانی است. نام های متعدد طاووس نشان می دهد که این پرنده با دیدن ابر یا شنیدن رعد ، شاد می شود و می رقصد . اصطلاحی که برای یکی از 108 چهره ای که در رقص کهن هندو وجود دارد ، به معنی « بازیگر چون طاووس » است . شماری از ایزدان سوار بر طاووس تصویر شده اند .
از جمله در هند برهما و همسرش سرَسوَتی ، در هندوچین ایزد جنگاور سکاندا ، و در ژاپن کوجاکو – میو
( ماهامایوری ) ، که محافظ در برابر فاجعه و باران آور است .
در سراسر اروپا نیز طاووس را با باران مرتبط می دانند ؛ در غرب ایرلند معتقدند که آواز طاووس باران را پیشگویی می کند . هورتوس سانیتاتیس ، یکی از آثار سده 15 م . تصحیح می کند که چون طاووس « بر بلندا رَوَد » ، نشانه باران است و میکائیل درایتون ، ( 1536 – 1631 م ) نوشته که « طاووسِ رونده در برابر باران فریاد بر می کشد » .
در هند ، جنبه مار کُشیِ طاووس باعث رواج باور گردید که زرداب و خون طاووس پادزهر است ؛ اگر پَرَش را بسوزانند ، دشمنی و کینه دور می شود . در پنجاب کسانی که مار گزیده اند ، برای شان پر طاووس آتش می زنند . به مسافران توصیه می شود که پر طاووس را با خود داشته باشند تا مار آنها را نگزد . در انگلستان سده 15 م . اعتقاد به پادزهر بودن طاووس در برابر مار باعث شد که فکر می کنند صدای طاووس مار را می ترساند و دور می راند .
افزون بر پادزهر بودن طاووس معتقد بودند که بخش های مختلف بدن این پرنده انواع بیماری ها و ناتوانی ها را شفا می بخشد ، ازبیماری سِل ، انواع فلج ، تنگی نفس ، زکام و سردرد گرفته تا نازایی . هندوها و مسلمانان معتقدند که پر طاووس شرّ ، به ویژه ارواح شریر ، را دور می کند . افراد وابسته به دربار چترهایی حمل می کردند که از پر طاووس درست شده بود و این نوع چتر را در مواقع مهم بالای سر پیشوای روحانی می گرفتند . در هند معتقدند که دیدن طاووس خوش شانسی می آورد و آرامش روح عطا می کند .
طاووس در هنر چینی و ژاپنی ویژگی تزیینی و نمادین دارد و اغلب در کنار نوعی گل شقایق به تصویر کشیده می شود . می گویند سپهبد شکست خورده سلسله چین که از دست دشمنان به جنگلی پناهنده شده بود ، خود را مدیون طاووس ها می دانست ، چون او را تسلیم نکرده بودند از آن رو که او به دلاوران جنگی خود پر طاووس اعطا کرده بود . اشاره عهد عتیق به « میمون ها و طاووس ها » که نزد سلیمان شدند ( کتاب پادشاهان ) را نمی توان جدی گرفت چون ترجمه اش حدسی است . به هر حال می دانیم که در بابل طاووس را نگه داری می کردند و پرورش می دادند .
ارسطو آورده که طاووس و خروس « پرنده پارسی » نام داشته و در نمایشنامه ای از اریستوفانس اشاره شده که یک سفیر پارسی با خود طاووس هایی را به عنوان پیشکش آورده بوده است . اسکندر کبیر برای کسانی که طاووس هندی را می کشتند ، جریمه سنگینی تعیین کرده بود . نقش طاووس بر سکه های یونانی آمده است . این پرنده ویژه هرا بود و در اسطوره ای آمده که این ایزدبانو آرگوس غول صد چشم را برای نگهبانی معشوق شوهرش ، ایو ، گمارده بود ؛ وقتی زئوس هِرمِس را فرستاد تا آرگوس را بفریبد و بُکشد ، هرا از چشم های غول بهره گرفت تا دم طاووس را زینت بخشد . هر چند طاووس با باران و باروری پیوند داشت ، عموماً پرنده ای خجسته و فرخنده فال تصویر می شد ، اما استثنائاتی هم بر این نگرش وجود داشت . مثلاً در جاوه ، طاووس را با شیطان و در موصل واقع در شمال عراق ، یزیدی ها که شیطان را موجودی شریر نمی پنداشتند ، این پرنده را طاووس فرشته می خواندند . یک شاعر ایرانی به « پای زشت » طاووس اشاره کرده و گفته که طاووس هرگز به بهشت دست نخواهد یافت . حکایتی تقریباً مشابه را در فیزیولوگوس می توان یافت ، که اثری شامل مجموعه داستان مصری در آغاز عصر مسیحی است . در این کتاب آمده که طاووس با دیدن پاهای خود و مشاهده این که پاهای زشتش با زیبایی اش همخوانی ندارد ، فریادی بر می کشد ؛ به این ترتیب ، مسیحی باید از غرور خود اجتناب ورزد و اندوه – خوارِ گناهان خویش باشد . این مضموّن را در قرون وسطی محترم می شمردند و گفته اند که به محض جیغ کشیدن طاووس به گاهِ بیداری ، زیبایی اش را از دست داد ، پس مسیحی باید بترسد مبادا پارسایی اش را از کف نهد .
طاووس از هنر کافر کیشی به هنر مسیحی رسید و در نقش پردازی مسیحی رواج تام یافت و دیری نگذشت که نماد رستاخیز شد و شکوهی دوباره فراچنگ آورد ؛ نمونه هایی از نقوش این پرنده در سردابه های رومی مانده است . آگوستین قدیس آورده که گوشت طاووس فاسد نشدنی است . از این نکته می توان دریافت که پرهای طاووس اشیا را از پوسیدن باز می داشت ؛ البته با پرها از آنها محافظت می کردند . در بسیاری از نگاره های قرون وسطی ، بال فرشته ها شامل پر طاووس بوده است . ( وارنر ،1387 ،526 – 527 ) .
3 – 4 – 6 نقش های گرد و چشم مانند طاووس :
در سنن عدیده طاووس نیز نماد قلمرو آسمانی ، ماه تمام یا خورشید در سمت الرأس است ، چنانکه فی المثل در بیرمانی ، نشانه خاندان شاهی است که نسب به خورشید می برد . چتر زدن طاووس ، یعنی چتر ساختن طاوس دمش را به شکل دایره که تماشایی است و آن چتر طاووسی ، به رنگهای سبز و آبی می درخشد ، موجب شده که طاووس« حیوان چند چشم » نام گیرد .
در بعضی افسانه ها آمده که لکه های مدوّر و دورنگ پر شکوه طاووس ، از زهر مارهایی که طاووس شکار کرده و خورد ، پدید آمده است .
سرعت طاووس در چتر ساختن با دمش و جمع کردن آن ، باعث شده که طاووس در تخیّل ، نشانه زیبایی فانی و سپنجی ، قلمداد شود ، یعنی نماد ناپایداری برخی آفرینش ها که همچون چتری که طاووس می زند و با آن می خرامد و جلوه می فروشد ، دیری نمی پاید ، به صورتی خود جوش ، می شکفد و عمری کوتاه دارد . ( دوبوکور ، 1373 ، 92 – 98 ) .
3 – 4 – 7 منابع قدیمی :
3 – 4 – 7 – 1 تورات :
در تورات از « طاووس » به عنوان یکی از هدایایی که ( برای سلیمان پادشاه ) با کشتی به شهر « ترشیش » فرستاده می شد ؛ نام برده شده است :
و تمامی ظروف نوشیدنی سلیمان پادشاه از طلا و تمامی ظروف خانه جنگل لبنان از زر خالص بود و نقره در ایام سلیمان هیچ به حساب نمی آمد زیرا که پادشاه را کشتیها بود که با بندگان حُورام بترشیش می رفت و کشتیهای ترشیش هر سه سال یکمرتبه می آمد و طلا و نقره و عاج و میمونها و طاووسها می آورد . پس سلیمان پادشاه در دولت و حکمت از جمیع پادشاهان کشورها بزرگتر شد . ( تورات کتاب دوم تواریخ ایام ، آیات 21 تا 23 ) . ( کتاب مقدس ، عهد عتیق ( تورات ) ، 684 ) .
3 – 4 – 7 – 2 منطق الطیر :
در روایات مذهبی چنین آمده ، طاووس ابتدا در بهشت بود و به سبب آنکه شیطان را در گمراه کردن آدم و حّوا یاری نمود ، خداوند از بهشت بیرونش کرده و بر زمین ( هندوستان ) افکند و به همین جُرم ، پاهای او را زشت و کریه فرمود . شیخ عطار او را نمودار کسانی قرار می دهد که عبادت می کنند و امید دارند به بهشت نائل گردند و به فکر بهشت و نعیم جنت ، از دیدار حضرت در حجاب شده اند . ( گوهرین ، 1362 ، 16 ) .
با توجه به نقش طاووس در منطق الطیر ، این پرنده یکی از مرغانی است که در ابتدای راه عذر می آورد .

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   قانون آیین دادرسی مدنی مصوب