شبکه روابط اجتماعی

دانلود پایان نامه

2-13. اهم انواع و صور ازدواج (زوجیت)
مفهوم خانواده مستلزم مفهوم ازدواج است که مقصود شیوه‌های گوناگون گزینش همسر می‌باشد که بر طبق جهان بینی افراد در هر برهه از تاریخ و در مناطق جغرافیایی مختلف متفاوت می‌باشد. مطالعات زیادی در مورد شیوه‌های همسر گزینی و الگو‌های حاکم بر آن انجام شده است، این مطالعات از اهمیت زیادی برخوردار است چرا که میتواند میزان پایبندی افراد به قید و بند‌های قومی، مذهبی و اجتماعی-اقتصادی را نشان دهد.
1) ازدواج ربایشی: آنجا که محیط اجتماعی، بر تنازع تاکید دارد، از نخستین سال‌‌های زندگی فرزندان جامعه را به کشمکش و تلاش در راه پیروزی وا می‌دارد و بالاخره خوی قبیله گرایی را در شرایط زندگی شهری نیز تعمیم می‌بخشد.
در نظام‌های قبیله‌ای یا شبه قبیله‌ای که همه ارکان حیات از نخستین سال‌‌های زندگی متکی بر تمرین جنگاوری و مخصوصا توفیق در نبرد است، ازدواج نیز صورتی ویژه می‌یابد؛ در این شرایط مرد با ربودن همسرش هم برتری خود را در برابر وی به اثبات می‌رساند، هم پیروزی بر رقبا را تضمین می‌نماید. عرف اغلب جامعه‌ها این گونه ازدواج را نامطلوب تلقی نموده، زناشویی‌های صورت یافته بدین طریق همواره در عرض چنین سرزنش‌هایی هستند. و در اغلب نقاط جهان نامطلوب و حتی ممنوع است و صرفا به صورت مواردی چند و نه نوعی ثابت به چشم می‌خورد. در برخی از جوامع اولیه آن هم نه به عنوان نهادی پسندیده، رایج و پایا ملاحظه گردیده است. در جوامع غیر ابتدایی نیز دیده شده است و آن زمانی که فردی قصد فرار از قوانین موجود جامعه را داشته باشد. در برخی از موارد ربایش نه واقعی بلکه به‌عنوان شیوه‌ای نمایشی صورت یافته است.
2) ازدواج از طریق خرید همسر: این وضع که با کالا شدن یا کالا پنداری زن در تاریخ همراه است، به صور گوناگون، آشکار و با تمهید شرایط مشخص و گاه دارای صوری پوشیده، نهان یا تلویحی، در تاریخ تحقق یافته است. ولی در هرحال نتیجه استثمار زن را در تاریخ به همراه داشته است. در نظام برده‌داری، خریداری برده به‌عنوان همسر پدیده‌ای رایج بوده است. تکوین زناشویی بر پایه برابری زوجین نوید افول این رسم را باید در خود داشته باشد.
3) ازدواج مبادله ای: برخی بر مفهوم انسان اقتصادی تاکید دارند که مفهومی‌ فرضی است و براساس آن انسان فی‌نفسه موجودی اقتصادی است. در هر عمل به محاسبه اقتصادی دست می‌زند، سود انگیزه عمل انسانی است و محاسبه سود یا زیان هر اقدام عامل تعیین جهت رفتاری انسانی است.
ازدواج مبادله‌ای انواع و صور بسیاری می‌یابد، اما در تمامی ‌موارد، جریان متقابل و در طرف امتیازات، کالا‌های حیاتی و انسان‌ها را مشخص می‌دارد. در مواردی چند دو جریان متقابل (رفت و بازگشت) بطور همزمان صورت نمی‌گیرد. این تبادل گاه بر مبنای مبادله خواهران، گاه بر مبنای مبادله یک برادر و یک خواهر از یک خانواده با خانواده دیگر صورت می‌گرفته است. از دیدگاه کارکردی، ازدواج مبادله‌ای پاسخی بود به نیاز تبادل بین انسان‌ها و با ورود به نظام زوجیت متبادل، شبکه روابط اجتماعی بسط یافته، از آن وفاق یا اجماع و یا به تعبیر دیگر، همگرایی رواج یافت و با آن تداوم و بقای جامعه تضمین گردید.
4) ازدواج تنظیم شده: در اینگونه ازدواج فرمایشی، گزینش همسر از طریق عاملین زوجیت که والدین یا بزرگتر‌ها هستند و معمولا بدون حضور و نظارت طرفین صورت می‌پذیرد. این ازدواج نمونه بارز ازدواج اجباری و تخلف از آن در برخی جوامع ناممکن یا با مشکلات و مسائل و برخورد‌های شدید روبروست. (هن، 2009)
از دیدگاه رابطه فرد و جامعه این نوع ازدواج را نمی‌توان فردگرایانه دانست زیرا توسط افراد ذی‌نفع صورت نگرفته و هدف غایی در آن ضرورتا سعادت طرفین ازدواج نمی‌باشد. بلکه غایت اولی در آن، تامین اهداف اجتماعی است. و هیچ نوع توجهی به جهات ذهنی، اخلاقی و سنخیت زوجین از دیدگاه بینش و طرز فکر آنان مبذول نمی‌شود و آن‌چه در اسلام «کفو» یا زوجین دارای وفاق، تشابه و سنخیت نامیده می‌شود. مطمع نظر نیست.
ازدواج تنظیم شده مظهر تام قرار گرفتن نهاد ازدواج در خدمت اهداف اجتماعی است. اینگونه ازدواج مظهر سلطه گروه بر فرد است در آن جمع گرایی اصل فایق است و خود دستخوش مصالح جمع است از این روست که در این ازدواج بلوغ جسمانی شرط زوجیت نیست. همچنین این ازدواج در یک معنا نفی و یا سرکوب کامل بعد عاطفی در ازدواج است. و چون طرفین مجال گفت و گو نداشته‌اند، بسیار طبیعی است که از نظر سلیقه و علایق فردی هیچ نوع تطابق نداشته باشند.
5) ازدواج ازمایشی: در دو معنای متفاوت بکار می‌رود:
الف: آن ازدواجی که شرط قطعی آن تولد فرزند است؛ این نوع زوجیت مشروط در جوامع ابتدایی دیده نشده است و اصطلاحی است مربوط به جامعه کارگر طلب که مورد نظر نبوده و رسمی‌کهن متعلق به تعداد کمی‌از جوامع ابتدایی که، با بسط تکنولوژی رو به افول گذاشت.
ب: در معنای دیگر، ازدواج آزمایشی در جامعه صنعتی مطرح می‌شود و منظور از آن ازدواجی است غیر قطعی و غیر قصد زوجیت و صرفا به منظور ارائه فرصت لازم به طرفین زناشویی جهت اخذ تصمیم قطعی پس از شناخت متقابل. این نوع ازدواج به نوعی ازدواج مشروط یا تاخیری است و محققانی نظیر مارگریت مید بر این عقیده‌اند که ازدواج و بطورکلی گزینش همسر را در آینده تابع آن سازند.
فلسفه تکوین این اندیشه از طرفی مقدس شمردن میثاق زوجیت و به تبع آن سعی انسان‌ها در رعایت همه اصول به منظور اجتناب از گسیختن این پیمان مقدس است و از طرف دیگر توجه این اصل که شناخت طرف مقابل با چند دیدار میسر نیست. در جریان نخستین دیدار‌ها که به منظور شناخت مقابل صورت می‌گیرد هر یک از زوجین به نوعی دستخوش هیجان شده به تبع آن تصنع رفتار‌ها را در حدی وسیع خواهند داشت.
پس به زعم این اندیشمندان با بستن قراردادی موقت، زندگی مشترک بنا شده، هریک از زوجین دیگری را بطور دقیق و در تمامی‌ ابعاد و در زمان طولانی و دلخواه خواهد شناخت و بعد از آن تصمیم قطعی و نهایی خود را اتخاذ خواهد نمود. علی‌رغم فلسفه فریبنده و سخت مردم پسند چنین اندیشمندانی، اینگونه ازدواج مشکلات بزرگ برای فرد و جامعه به بار می‌آورد که اهم آن‌ها عبارتند از:
1) مساله فرزندان، تولد یک یا چند فرزند در زمان دوام این ازدواج به خوبی محتمل است. چنان‌چه بعد از مدتی یکی از طرفین یا هر دو تصمیم به قطع قرار آزمایشی گرفتند، فرزند یا فرزندان به بار آمده وضع نامشخصی خواهند داشت.
2) سال‌‌های حساس، برای هر فرد، مخصوصا زن، سال‌‌های خاصی موعد گزینش همسر به شمار می‌اید. چنان‌چه با یک یا چند ازدواج ازمایشی، این سال‌‌ها سپری شوند، به همان نسبت نیز شانس زوجیت از دست می‌رود و چه بسا شخص دچار تجرد قطعی گردد.
3) سوءنظر: چنان‌چه افرادی بخواهند از این رسم در راه ارضای هوس‌‌های خود سود جویند، با ظاهری فریبا و جامعه پسند، می‌توانند چندین بار ازدواج آزمایشی نمایند و به دلیل «عدم تفاهم» قرار را بگسلند.
به نظر می‌رسد ازدواج آزمایشی به رغم فلسفه مردم پسند آن قابل پیاده شدن در واقعیت نباشد آن‌چه می‌تواند به انجام رسد آموزش انسان‌ها از چند دیدگاه است:
الف) هرگز انسانی وجود ندارد که فاقد جهات یا ابعاد منفی باشد؛ بنابراین بهتر است به دور از هر توهم یا آرمان گرایی در باب شخصیت ناب و بی هیچ عیب، هر فرد قبل از بنای زندگی مشترک جهات مثبت طرف مقابل را تبلور بخشد.
ب) از آرمان سازی ازدواج جلوگیری شود و افراد بیاموزند که در هر حال ازدواج نیز به‌عنوان یک پدیده اجتماعی جهات مثبت و مسائل را با هم داراست. بنابراین با عقد زوجیت و استفاده از جهات مثبت و مزایای آن، قدرت تحمل مسائل و مشکلات در افراد بالا می‌رود.
ج) افراد با اگاهی یافتن باید به وضوح دریابند که با کدام شخصیت بهتر می‌توانند بیامیزند و کدام بعد فرد مقابل را هرگز نمی‌توانند تحمل کنند.
د) ساعات و روز‌های آشنایی، زمانی برای اندیشیدن باشد هریک از طرفین با اعتقاد و التزام به اهمیت سترگ قراردادی که در راه دارند، به دور از هر تصنع، به دقت دیگری را زیر نظر گرفته، خود سعی کنند بطور طبیعی عمل نمایند.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مجمع البیان