خانواده گسترده

دانلود پایان نامه

2-28-1-1. ازدواج اسارتی
این نوع از ازدواج بیشتر نتیجه جنگ و مغلوب شدن دشمن و به اسارت گرفتن زنان ایشان بود. در آیات قرآن نشانه‌هایی از وجود این ازدواج در صدر اسلام وجود دارد. ما مَلَکَتْ ایمانُکُمْ (نساء24) آن‌ها را که هنگام اسارت مالک شده‌اید.
2-28-1-2. ازدواج معامله‌ای
در این نوع ازدواج، مرد همسر دلخواه خویش را از طریق معامله به دست می‌اورد. این نوع ازدواج پس از ظهور اسلام نیز ادامه یافت و به زنانی که به این شکل ازدواج می‌کردند، «ام ولد» می‌گفتند. آن تَبْتَغُوا بِامْوالِکُمْ (نسا24) با ثروت خود آنان را انتخاب کنید. وَ مَنْ لَمْ یسْتَطِعْ مِنْکُمْ طَوْلا آن ینْکِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُومِناتِ فَمِنْ ما مَلَکَتْ ایمانُکُمْ مِنْ فَتَیاتِکُمُ الْمُومِنات (نساء، 25) و هر که را توانایى آن نباشد که با زنان پاکدامن و با ایمان ازدواج کند، مى‏تواند با کنیزان با ایمان ازدواج نماید.
2-28-1-3. ازدواج ارثی
پیش از اسلام زنان خرید و فروش می‌شدند و مانند اموال و کالا جزء ماترک میت قرار می‌گرفتند در نتیجه وارثان با محارم خویش زناشویی می‌کردند بدون اینکه مهری بپردازند و یا اگر تمایلی به وی نداشتند ایشان را به ازدواج دیگران در می‌آوردند و مهریه وی را دریافت می‌کردند یا با منع وی از ازدواج او را زندانی می‌کردند تا پس از مرگ وارث اموال او گردند. (نکاح المقت) این شکل ازدواج با ظهور اسلام ممنوع گردید و در شمار محرمات قرار گرفت: (نساء، 19، 22 و 23)
2-28-1-4. ازدواج شغار
یکی از انواع ازدواج در عصر جاهلی، ازدواج شغار است. در این نوع از ازدواج، مرد به جای مهریه، خواهر یا دختر را به خانواده دختر می‌بخشید. این ازدواج در فقه شیعه باطل و حرام خوانده می‌شود و روایات بسیاری بر نادرستی آن دلالت دارد.
2-28-1-5. نکاح البدل
از دیگر سنت‌های ناپسند حاکم بر جامعه عرب جاهلی این بود که هرگاه مردی از زن فرد دیگری خوشش می‌آمد، همسر خود را با همسر آن مرد معاوضه می‌کرد. (احزاب، 52) طبق نظریه برخی برخی مفسران، آیه فوق، این عمل مردم جاهلی را حرام کرده است؛ زیرا آن‌ها همسران خود را با همسران دوستان خود عوض می‌کردند. (رازی، ج25، بی تا)
2-28-1-6. نکاح الجمع
ثروتمندان عرب به جهت زیادشدن ثروت خود، کنیزان زیبا یا زنان را جمع کرده، آن‌ها را بیشتر به جهت استفاده مادی به روابط خلاف شرع وادار می‌کردند و این زنان بطور رسمی‌عنوان روسپی داشتند. این افراد بنام «قینات» یا «ذوات الرایات» معروف بودند و آیه وَ لا تُکْرِهُوا فَتَیاتِکُمْ عَلَى الْبِغاء (نور، 33). کنیزانتان را به خاطر رسیدن به کالاى دنیا مجبور به کار زشت نکنید ناظر به آن است که از این کار نهی شد. (قمی، 1387) در تفسیر نیز آمده است: عرب و قریش اینگونه بودند که کنیزکان را می‌خریدند و بر آن‌ها مالیات سنگین قرار می‌دادند و به آن‌ها می‌گفتند بروید بطرف فاحشه‌گری و درآمد بدست اورید؛ خدا آن‌ها را از این کار نهی کرد.
2-28-1-7. نکاح الخدن
خدن در لغت به معنی دوست و مصاحب است اما اینجا به دوست از جنس مخالف که با وی رابطه داشته باشد اطلاق شده است و به زن و مردی گفته می‌شود که با یکدیگر رابطه پنهانی برقرار کرده باشند. (طبرسی، 1403) گروهی در زمان جاهلیت بودند که زنای علنی را بد می‌دانستند و تقبیح می‌کردند؛ اما گرفتن دوست پنهانی و ارتباط داشتن با وی را منع نمی‌کردند. (نساء، 25) فخر رازی می‌گوید: «در زمان جاهلیت برخی از زنان و مردان بطور مخفیانه با یکدیگر دوست می‌شدند و زنا می‌کردند مردم نیز فقط به حرمت زنای آشکار معتقد بودند ولی زنای پنهانی را جایز می‌دانستند». (رازی، ج10، بی تا)
از دیگر ازدواج‌های غیر جایز در قرآن تعدد نامحدود زوجات (نساء3) و ازدواج همزمان با دو خواهر (نساء، 23) می‌باشد.
2-28-2. تعریف خانواده در قرآن
طبق تعاریف و مصادیقی که ذیلا اشاره خواهد شد، خانواده در آموزه‌های دینی نسبت به تعاریف جامعه‌شناسان، متفکران و اندیشمندان، تعریفی جامع‌تر است. در بینش اسلامی، از انجایی که خانواده محل رشد و بالندگی استعدادها، بروز خلاقیت‌ها، مهد تربیت انسان‌ها و سرچشمه محبت و عاطفه است همچون یک کارخانه انسان‌سازی است که بنای آن بر الفت، همدلی و همدمی ‌استوار بوده، و روابط آن بر مودت و رحمت پایه‌گذاری شده است.
این تعریف در اسلام گسترده است و پدر، جد، فرزند، نوه، نبیره، خاله، عمو، عمه، دایی و.. جزء یک خانواده هستند. ان‌گونه که اسلام به خانواده نگاه می‌کند برای خانواده لایه‌هایی قائل است و بخشی از خانواده را در لایه‌ای قرار داده است و مسائلی از قبیل ارث، دیه، صله رحم از کارکرد‌های این تعریف از خانواده است که توضیح آن در این مجال مقدور نیست اما این بحث از نکات بسیار ظریف اسلام در بحث خانواده است و لایه‌ای بودن خانواده گسترده، به این معناست که بطور مثال چنان‌چه خانواده کوچک یعنی زن و شوهر می‌خواهند مستقل باشند و از وابستگی‌های خانواده بزرگ تر جدا شوند، این استقلال مشکلی ندارد اما به معنای هسته‌ای شدن آن نیست و پدر و مادر و اقوام، نقش خود را از دست نمی‌دهند و وظایف متقابل بر طرف نمی‌شود، بلکه خانواده بزرگتر در لایه‌ای بزرگتر و در جایگاه خود قرار دارد و در حقیقت هسته‌ای است در آن گسترده.
شاید بتوان واژه قرآنی «آل» را، که در مورد ال ابراهیم و لوط و یعقوب و داوود و موسی و هارون و عمران و فرعون به کار رفته است، به خانواده گسترده و واژه «اهل و بیت»، را به خانواده گستردهی محدود اطلاق کرد. اما واژگانی مثل «عشیره، ذوی القربی، اولوالارحام»، بیشتر حاکی از روابط خویشاوندی است. کلمهی «ذرّیه» نیز، هممعنا با کلمهی آل است که بیش از ده بار دربارهی نسل ابراهیم در قرآن به‌کار رفته است. (راغب،1412)
در قرآن از واژه «اسره» که در زبان فارسی خانواده معنا می‌شود یاد نشده است، ولی یکی از واژه‌هایی که در آیات قرآن بسیار بکار رفته و در برخی موارد معنای خانواده را دارد؛ واژه «اهل» است هرگاه این واژه به نام افراد نسبت داده شود یا به چیزی اضافه شود که به اشخاص باز می‌گردد، به معنای خانواده خواهد بود. بنابراین با در نظر گرفتن کاربرد «اهل» در آیات قرآن، می‌توان به تعریف خانواده از دیدگاه وحی دست یافت با بررسی این آیات مشخص می‌شود:
همسر، یکی از اعضای خانواده است و به مردی که تنها زندگی می‌کند خانواده نمی‌گویند. زیرا در برخی از آیات، همسر از حکمی‌که درباره خانواده آمده استثناء شده است. «ما تو و خانواده‌ات را نجات خواهیم داد جز همسرت» (عنکبوت، 33). در این آیه همسر لوط (ع) جزء خانواده نجات یافته ایشان نیست.
زن و مردی که با یکدیگر زندگی می‌کنند ولی از نظر شرعی زن و شوهر نیستند خانواده نامیده نمی‌شوند. «وَ اهْلَکَ الا امْرَاتَکَ» (عنکبوت، 33) «خانواده‌ات جز همسرت» در آیات قرآن امراه به زنی گفته می‌شود که به صورت شرعی به عقد مردی در آمده باشد.
فرزندان خانواده نیز در شمار افراد خانواده قرار می‌گیرند. زیرا نوح (ع) پسر خود را اهل خویش خواند «انَّ ابْنی‏ مِنْ اهْلی» (هود، 45) «پسرم از خانواده من است».

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تهران