تبیین نقش تعادل طبایع اربعه در تعالی اخلاق با نظر به روایات معصومین علیه السلام و حکمای اسلامی- قسمت ۳

۵-۲- رابطه اخلاق و تغذیه‏ ۱۱۶
۵-۲-۱- بررسی روایی ۱۱۹
۵-۲-۲- خوردن گوشت ۱۱۹
۵-۲-۳- زیتون ۱۱۹
۵-۲-۴- خرما ۱۲۰
۵-۲-۵- کشمش ۱۲۰
۵-۲-۶- انگور ۱۲۰
۵-۲-۷- انار ۱۲۰
۵-۲-۸- به ۱۲۱
۵-۲-۹- عدس ۱۲۱
۵-۲-۱۰- تقسیم بندی عادات خوراکیها و آشامیدنیها ۱۲۲
۵-۲-۱۱- پرخوری ۱۲۳
۵-۲-۱۲- خوردن غذاهای ناسازگار باهم ۱۲۳
۵-۲-۱۳- آب خوردن میان غذا ۱۲۳
۵-۲-۱۴- خوردن غذاهای مصنوعی و رنگارنگ ۱۲۴
۵-۲-۱۵- میل کردن سه وعده غذا یا بیشتر در روز ۱۲۴
۵-۲-۱۶- تذکر ۱۲۴
فصل ۶ تشریح رابطه تعالی اخلاق با طبایع اربعه ۱۲۷
۶-۱- تشریح رابطه تعالی اخلاق با طبایع اربعه از دیدگاه معصومین (ع) ۱۲۸
۶-۱-۱- بررسی روایی ۱۲۸
۶-۲- تشریح رابطه تعالی اخلاق با طبایع اربعه از دیدگاه حکماء ۱۳۱
۶-۲-۱- نظریات حکماء ۱۳۱
۶-۳- بررسی ضروریات ششگانه ۱۳۸
۶-۳-۱- تدبیر هوا ۱۳۹
۶-۳-۲- تدبیر اکل و شرب‏ ۱۴۰
۶-۳-۳- تدبیر احتباس و استفراغ‏ ۱۴۱
۶-۳-۴- تدبیر نوم و یقظه‏ ۱۴۲
۶-۳-۵- تدبیر حرکت و سکون بدنى‏ ۱۴۲
۶-۳-۶- تدبیر حرکت و سکون نفسانى‏(اعراض نفسانی) ۱۴۲
۶-۴- نتیجهگیری ۱۴۴
۶-۵- پیشنهادات ۱۴۵
فصل اول
کلیات تحقیق
 

تبیین موضوع

 

طبایع اربعه از جمله موضوعاتی است که در روایات معصومین علیه السلام و کتابهای حکماء اسلامی مطرح شده است و در بعضی از کتابهای اخلاقی و کتب قدیم، مخصوصاً در منابع مهم طب سنتی بحثهای فراوانی را در رابطه با این موضوع میتوان یافت، که با بررسی و تحقیق در این متون میتوان به نقش مهم این طبایع در ابعاد وجودی انسان پی برد، از سویی جسم و روح انسان رابطه بسیار تنگاتنگی با هم دارند، بگونهای که نمیتوان آنها را از هم جدا کرد و بدون نظر به هر دو نمیتوان به تمام ابعاد وجودی انسان پی برد، فلذا کسانی که نگاهشان به انسان تک بعدی باشد یقیناً به درک وافری و جامعی از انسان پینخواهند برد، ائمه معصومین (ع) هم ما را به این موضوع رهنمود کردهاند و دانشمندان و حکماء در پی راهنمایی پیامبران و معصومین(ع) این موضوع را در انسان شناسی خود مورد توجه قرار داده، و از این موضوع غافل نبودهاند، فلذا ما درصد هستیم که رابطه و نقش اساسی طبایع اربعه جسم را با مسایل اخلاقی پیوند داده و وجود این ارتباط را از دیدگاه معصومین(ع) و حکماء اسلامی اثبات کنیم و با شرح و بسط ابعاد آن اهمیت این موضوع را به منصه ظهور برسانیم. براساس تتبع و تحقیات ما روح ناظر دراکثر روایاتی که درمورد تغذیه و اصول درمانی جسم انسان که رابطه تنگاتنگی با تعالی اخلاق ومسایل روحی دارد برمبنی طبایع اربعه صادر شده است در بعضی روایات یکی از ارکان خودشناسی ومعرفت نفس ، طبایع اربعه میباشد.

 

ضرورت انجام تحقیق

 

جامعه ما نیازمند به مباحث اخلاقی و خود شناسی میباشد و اعتدال طبایع اربعه نقش ویژهای در تعالی اخلاق و خود شناسی دارد، چنانچه در روایات ما که در ادامه به آنها استدلال خواهیم کرد به همین منظور اشاره شده است.
معمولاً کسانی که به طرح مباحث اخلاقی میپردازند در مورد این موضوع کنکاشی ندارند و یا اینکه برایشان مهم نبوده و به تأثیر این بحث در مسائل اخلاقی توجهی ندارند، در حالی که علماء اخلاق ما مثل مرحوم نراقی در کتاب جامع السادات فصلی به نام تأثیر مزاج در اخلاق دارد، از سویی بعضی از اشخاص محقق در این موضوعات فقط بعد روحی قضیه را میبینند و به تأثیر جسم در اخلاق هیچ گونه محل اعرابی قائل نیستند، لازمه ترویج مکارم اخلاق در جامعه اسلامی، طبی است که به نفس ناطقه انسانی و ارکان و طبایع رسیدگی کند و آن‌ ها را در تعادل قرار دهد. در غیر اینصورت، پیمودن مراتب اخلاقی در جامعه سخت خواهد. بر این اساس، تعادل مزاج که برقراری آن از اصلی‎ترین وظایف علم طب اسلامی است از ملزومات سلوک الی‌الله شمرده می‎شود و اخلاق اسلامی، جهت فراهم آوردن بسترهای مناسب، نیاز به طبی هماهنگ با مبانی خود دارد، فلذا ما بر آن شدیم که اهمیت این بحث و نقش کلیدیاش را در تعالی اخلاق به منصه ظهور برسانیم.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

 

سوالات تحقیق

 

سوال اصلی
رابطه تعادل طبایع اربعه با تعالی اخلاق از دیدگاه معصومین (ع) و حکماء اسلامی چیست؟
سوالات فرعی
طبایع اربعه چیست و اعتدال طبایع اربعه به چه معنی است؟
تشریح ابعاد و زوایای این رابطه به چه نحوی میباشد؟
تعالی اخلاق از دیدگاه روایات و قرآن چگونه میباشد؟

 

پیشینه تحقیق

 

مباحث اخلاقی یکی از مهمترین موضوعات اسلامی میباشد که، مورد توجه پیامبر عظیم الشان ما و معصومین (ع)، از صدر اسلام تاکنون بوده است و طبیعتاً پژوهشهای زیادی با ابعاد گوناگون پیرامون آن صورت گرفته است.
در مورد طبایع اربعه و مزاج و رابطه و نقش آن با اخلاق که خود یکی از مهمترین موضوعات اخلاقی است، تحقیقاتی محدودی انجام شده است، آن هم شامل همه مباحث آن نمیشود.
این مباحث در روایات ما بصورت ضمنی یا بعضاً با تصریح بیان شده است و در کتب حکماء بویژه کتابهای طب سنتی بحث بیشتر ناظر به طبایع اربعه بوده و از رابطه آن با اخلاق خیلی سخنی به میان نیامده و لیکن در هرحال از لابلای این کتابها میتوان مباحث خوبی را برای این بحث پیدا کرد، در هر صورت پیشینه آن با توجه به بررسی انجام شده، شامل موارد زیر میباشد:
در بخش کتابهای متقدم روایی: کتاب شریف« بحارالانوار» اثر علامه مجلسی ج ۵۸ ، ۵۹ ، ۱۱ و «علل الشرایع» اثرشیخ صدوق ج۱ و کتاب «عیون اخبار رضا(ع)» اثر ابن بابویه قمی ج۱ و کتاب «الفصول المهمه فی أصول الأئمه (تکمله الوسائل)» اثرشیخ حر عاملی ج۳ و کتاب «الصراط المستقیم إلى مستحقی التقدیم» اثر عاملی نباطی ج ۱ و کتاب «الکافی» اثر مرحوم کلینی ج ‏۸ و کتاب «من لا یحضره الفقیه» ‏ابن بابویه قمی ج۱ و «مکارم اخلاق» طبرسی ج۱ و کتاب «طبّ الأئمه علیهم السلام» اثر عبدالله و حسین ابن بسطام ج۱ و …
در بخش کتابهای متقدم حکماء: کتاب« قانون ابن سینا » اثر ابن سینا ج۱ و کتاب «خلاصه الحکمه» اثر عقیلی خراسانی ج ۱ و ۲ و کتاب «ذخیره خوارزمشاهی » اثر سیداسماعیل جرجانی ج۱ و کتاب «رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء» اثر اخوان الصفاء ج۱ و کتاب«کشکول» اثر شیخ بهایی ج۱ و کتاب «جامع السادات» اثر مرحوم نراقی ج۱ و کتاب «فردوس الحکمه» اثر طبری ج۱ و کتاب« الشفاء (الطبیعیات)» اثر ابن سینا ج‏ ۲ بحث الکون ‏و الفساد و کتاب« البقراط فی الأمراض البلادیه» اثر حنین ابن اسحاق ج ۱ و …
در بخش کتابهای متأخر: کتاب « ده رساله فارسی» و کتاب «هزار و یک کلمه» و کتاب «عیون مسائل النفس و سرح العیون فی شرح العیون » و کتاب «نصوص الحکم بر فصوص الحکم» اثر علامه حسن زاده آملی و کتاب «شرح جلد هشتم اسفار اربعه» اثر علامه مصباح یزدی و کتاب « مجموعه آثار دکتر سید جلال مصطفوى کاشانى» اثر دکتر جلال مصطفوی و…
آثار موجود که در این تحقیق از آنها بهره های فراوانی بردهام، هیچ کدام به طور منسجم و مفصل به تمام ابعاد طبایع اربعه و رابطه آن با تعالی اخلاق و شاخصهای آنها نپرداختهاند.

 

فرضیه ها

 

 

 

    1. طبق احادیث اسلامی و متون دانشمندان ما اعتدال طبایع اربعه تأثیر بسزایی در تعالی اخلاق و مسایل اخلاقی دارد و این موضوع با استناد به روایات و کتابهای حکماء و متون اخلاقی، تشریح می شود.

 

  1. طبایع اربعه یا همان مزاجهای چهارگانه موضوعی است مبتنی بر حقیقت، که مبنی روایی دارد و مورد تأیید حکماء و علماء ماست. در همه انسانها این طبایع باید از حالت اعتدال خارج نشود، بدین معنی که کیفیات چهارگانه یعنی گرمی، سردی، خشکی و تری در جسم (بالنسبه) به یک میزان موجودند و کیفیاتی که در یک جسم تحقق یافته‌اند، هیچ ‌یک بر دیگری کوچکترین غلبه و برتری نداشته باشند، و الا باعث عدم اعتدال در اخلاق می شود.

 

۳- ابعاد طبایع اربعه طبق روایات و منابع طب سنتی و نظریات حکماء ما تبیین می شود.
۴- در قرآن و روایات ما تعالی اخلاق از موضوعات اساسی بوده و این بحث مهم، توضیح داده می شود.

 

هدف تحقیق

 

هدف از این تحقیق تبیین و توصیف مفهوم طبایع اربعه و رابطه آن با تعالی اخلاق با نظر به روایات و مبانی حکماء اسلامی است، همچنین انتظار میرود با انجام این تحقیق به شبهات و سؤالات مطرح شده پیرامون وجود طبایع اربعه و رابطه ان با تعالی اخلاق پاسخ داده شود، و نتیجه آن رهگشای جویندگان تعالی اخلاق گردد.

 

روش تحقیق

 

با توجه به موضوع تحقیق که تبیین مفهوم، ابعاد، شاخصهای طبایع اربعه از دیدگاه روایات و حکماء اسلامی و رابطه ان با اخلاق است. روش تحقیق کتابخانهای است و به صورت توصیفی به جمع آوری روایات و مباحثی که در مورد زوایای و شاخصهای آن بوده پرداخته شده است. و به تحلیل نظریات مطرح شده پیرامون آن توجه شده است.

 

جنبه جدید بودن و نوآوری طرح

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *