اصول و مبانی جنگ نرم در اسلام- قسمت ۳

هرچند اصطلاح «جنگ نرم» اصطلاحی نوظهور در ادبیات سیاسی جهان است؛ اما جنگ نرم و مفاهیم همسان آن قدمتی به اندازه ی حیات بشری دارد. می توان ابلیس را به عنوان اولین بازیگر جنگ نرم معرفی کرد. چون بدون استفاده از هرگونه سلاح و زور و اجباری آدم (ع) و همسرش حوا را اغوا کرد و با فریب آن ها را از بهشت برین بیرون راند.
البته قدیمی ترین روایت پیرامون جنگ نرم با استراتژی بشری را به نبرد کیدئون با ماد نسبت می دهند که در این جنگ، سپاهیان کیدئون با افزایش چندین برابری مشعل های لشکریان، باعث فریب و ترس مادها شدند و در نتیجه بدون هیچ درگیری به پیروزی دست یافتند.
با این وجود، جنگ نرم با مختصات تئوریک و اصطلاح امروزی خود بعد از شروع جنگ سرد و در اوج آن یعنی در دهه ی ۱۹۷۰ با مشارکت استادان برجسته علوم سیاسی و علوم ارتباطات از جمله جوزف نای، هارولد لاسول، جان کالینز، اعضای برجسته ی آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا(سیا) و فرماندهان ارشد پنتاگون با تاسیس مرکزی تحت عنوان (کمیته خطر جاری) طراحی، تدوین و عملیاتی شد که مهم ترین هدف آن بمباران تبلیغاتی علیه بلوک شرق و به ویژه شوروی بود. ظاهراً بعد از فروپاشی اتحاد جماهیرشوروی این کمیته به «کمیته ی صلح جاری» تغییر نام داد و همچنان فعال است.
از جمله دلایل استفاده ی قدرت های استعمارگر از جنگ نرم عبارت است از: ارزان بودن، بدون تلفات انسانی بودن، اثرگذاری بالا و تداوم، نبود فشار افکار عمومی، نداشتن مشکلات حقوقی و قضایی، چپاول و غارت بدون حضور فیزیکی، مبارزه با عقاید و فرهنگ ملت ها، استفاده از نیروهای خودی، آشکار نبودن مواضع، ابزارآلات و نحوه ی عملکرد دشمن و عدم مرزبندی مشخص است.
نگارنده در این پژوهش بر آن است تا اصول و مبانی جنگ نرم از دیدگاه اسلام پرداخته و به سئوالاتی چون منظور از مبانی نظری جنگ نرم چیست؟ مصادیق جنگ نرم در صدر اسلام چه می باشد؟ و مصادیق جنگ نرم علیه جمهوری اسلامی ایران کدامند؟ پاسخ دهد.
جنگ در طول تاریخ همواره وجود داشته است چنانکه می توان با مطالعه اجمالی تاریخ بشر و تاریخ انبیاء الهی دریافت که دشمنان انبیا و دشمنان بشریت تلاش کرده اند مخاطبان انبیا را در غفلت ، جهل و برداشت های نادرست نگه دارند و با تحریف واقعیت‌ها، شایعه سازی وشایعه پراکنی اهداف شیطانی خود را بر جوامع حاکم کنند، از این منظر می توان سابقه تاریخی جنگ نرم را مطرح نمود. شایعه سازی، دروغ‌پراکنی و تلاش برای باورپذیری شایعه و دروغ از طریق تواتر، تکرار و همچنین اهانت، ترور شخصیت، سبک شمردن و تحقیر پیامبران الهی و پیروان آنان از جمله موضوعاتی است که رویکرد سران اردوگاه نظام سلطه علیه جوامع بشری به جنگ نرم را نشان می‌دهد. کفار و منافقین در عرصه رویارویی با پیامبر اسلام (ص) از طریق برخوردهای توهین آمیز ، تمسخر، دروغ پراکنی، تحریف واقعیت ها و جابجایی حق و باطل برای شکستن عزت و قداست ایشان و به منظور دور کردن پیروان از ایشان و در نتیجه ایجاد ضعف و سستی در اردوگاه مسلمانان نیز اقدام کرده‌اند که رویکرد دشمنان اسلام در رویارویی با مسلمانان بر جنگ نرم تمرکز داشته و این رویکرد و روش همواره مورد توجه دشمنان اسلام علیه جوامع اسلامی بوده است، اما در دوران معاصر به دلیل پیچیدگی ها و تحولات اجتماعی این رویکرد با ظرافت و پیچیدگی های خاص خود دنبال می شود. بر این اساس ضمن اینکه می توان گفت رویکرد جنگ نرم سابقه تاریخی داشته و در دوران معاصر هم سران کاخ سفید با تمرکز بر تفکر لیبرال دموکراسی و تلاش برای غلبه آن همواره این رویکرد را علیه جوامع اسلامی مورد توجه قرار داده اند.
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
۲٫ سوالات تحقیق
۲ـ۱٫ سوال اصلی:
اصول و مبانی جنگ نرم از نظر اسلام چیست؟
۲ـ۲٫ سوالات فرعی:
۱٫ مبانی نظری جنگ نرم چیست؟
۲٫ اصول جنگ نرم در اسلام چیست؟
۳٫ مصادیق جنگ نرم در صدر اسلام چه مواردی می باشد؟
۴٫ مصادیق جنگ نرم علیه جمهوری اسلامی ایران چه مواردی هستند؟
۳٫ ضرورت تحقیق
نظر به اهمیت و تاثیر گذاری جنگ نرم بر نظام اسلامی و حتی روند زندگی شهروندان و عواقب ناشی از آن که تاثیر مستقیمی بر جوامع انسانی و آینده آنها خواهد گذاشت شناخت اصول و مبانی این امر و آمادگی جهت مقابله با این امر ضرورت و اهمیت انجام این پژوهش را به طور کامل پوشش می دهد.
۴٫ اهداف تحقیق
۴ـ۱٫ هدف اصلی
بررسی اصول و مبانی جنگ نرم از دیدگاه اسلام با تاکید بر مصادیق آن در صدر اسلام و مقطع جمهوری اسلامی ایران
۴ـ۲٫ اهداف فرعی

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

 

    1. بررسی مفهوم، ویژگی ها، عرصه ها و مبانی جنگ نرم

 

    1. بررسی اصول جنگ در اسلام

 

    1. بررسی مصادیق جنگ نرم در صدر اسلام

 

  1. بررسی مصادیق جنگ نرم علیه جمهوری اسلامی ایران

 

۵٫ کاربردهای تحقیق
راهبردهای مقابله با جنگ نرم تدوین شده در این پایان نامه در حوزه های مختلف ناجا مورد بهره برداری قرار می گیرد.
۶٫ استفاده کنندگان از تحقیق
۱٫ معاونت اجتماعی ناجا
۲٫ سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا
۳٫ دفتر مطالعات و تحقیقات ساعس ناجا
۴٫ معاونت سیاسی ساعس ناجا
۵٫ معاونت تربیت و آموزش ساعس ناجا
۶٫ معاونت تبلیغات و روابط عمومی ساعس
۷٫ روش و ابزار تحقیق
روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی است و ابزار و فن جمع آوری داده ها کتابخانه ای است.
۸٫ پیشینه تحقیق
شواهدی وجود دارد که نشان می دهد با شروع زندگی اجتماعی آدمیان؛ جنگ نرم آنان علیه یکدیگر شروع شده است. چه آدمیان از دیرباز در پی آن بوده اند تا با بهره گیری از روش های غیرخشونت آمیز و کم هزینه، اراده خود را بر دیگران تحمیل کنند و آنان را مجبور سازند تا به خواسته های آن ها تن در دهند. کتاب هنر جنگ سن تزو را از جمله نخستین متون منتشر شده ای می دانند که در آن برای تخریب روحیه و اراده دشمنان، و مغلوب ساختن آنان، از روش هایی نام برده شده است که امروزه آن ها را در زمره روش های تهدید نرم جای می دهند. اثر مشهور نیکولا ماکیاولی، یعنی کتاب شهریار، از جمله آثار قرن شانزدهم میلادی است که جابه جای آن از فنون و روش های غلبه بر دیگران، بدون استفاده از زور، و تغییر نظرات و نگرش های آنان با بهره گرفتن از روش های مجاب سازی و جز آن، سخن به میان آمده است.
شواهدی وجود دارد که آشکار می سازد. در دنیای امروز کتاب ماکیاولی الهام بخش بسیاری از گروه ها و حکومت هایی است که برای تاثیر نهادن بر کشورهای دیگر از جنگ نرم بهره می گیرند. سارجنت، نویسنده کتاب مشهور اعتراف گیری و شست و شوی مغزی در قرن نوزدهم، فولر، استراتژیست اوایل قرن بیستم که برای اولین بار از مفهوم عملیات روانی سخن به میان آورد، هانتر که در اواسط قرن نوزدهم این مفهوم را بسط و گسترش داد، گروه هاولند که در دهه ۶۰ میلادی مطالعات گسترده ای را پیرامون مجاب سازی به سامان رساندند و جرج ارول با نوشتن کتاب مشهور (۱۹۸۴)که در آن به بررسی ابعاد پنهان کنترل مغز و ذهن انسان ها همت گماشت، همه در مفهوم سازی تهدید نرم، سهم و نقش داشته اند. گرچه هیچ یک از این نویسندگان و نظریه پردازان، از مفهوم “جنگ نرم” سخن به میان نیاورده اند.
بسیاری از محققان بر این باورند که مفهوم جنگ نرم، و نه به کارگیری اقدامات تهدیدآمیز، مفهومی نوین است. این مفهوم پس از معرفی مفهوم “قدرت نرم” در دهه ۹۰ توسط جوزف نای، وارد ادبیات پژوهشی و سیاسی شد. جوزف نای طی چند نوشتار متوالی از ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۹ به صورت مستمر به بحث پیرامون مفهوم قدرت نرم پرداخت. او در بررسی های خود مبانی نظری نسبتاً متقنی پیرامون آن فرمول بندی کرد. او قدرت نرم را “تحمیل اراده خود بر دیگران” یا “رسیدن مطلوب خود بدون استفاده از زور” تعریف کرد. به زعم او قدرت نرم دارای سه منبع اصلی است که عبارتند از: فرهنگ و ارزش های فرهنگی، دیپلماسی عمومی و سیاست خارجی. نای در آثاری که در سال های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۶ منتشر ساخت از مفهومی جدیدتر به نام “قدرت هوشمند” نام برد. لیکن، این مفهوم را پس از روی کار آمدن دولت اوباما در اوایل ۲۰۰۹ و با تفصیل بیشتری مورد بحث قرار داد. عامل عمده ای که نای را برانگیخت تا بار دیگر این مفهوم را مورد بحث قرار دهد سخنان هیلاری کیلینتون، وزیر خارجه دولت اوباما، در سنای آمریکا بود. کلینتون در سخنان کوتاه خود ۱۳ مرتبه از مفهوم” قدرت هوشمند” استفاده کرد و تایید نمود که در آینده آمریکا برای تاثیر نهادن بر دیگران از آن استفاده می کند. مراد او، و نیز منظور نای، از این مفهوم ” استفاده همزمان از قدرت سخت و قدرت نرم” است.
افزون بر نای، محققان دیگری نیز به مطالعه پیرامون قدرت نرم پرداخته اند. محققانی نظیر ساندرس، جوین و دیگران، همچون نای تلاش کرده اند تا مفهوم قدرت نرم را بسط دهند و ابعاد مختلف آن را مورد امعان نظر قرار دهند. از نظر این محققان قدرت نرم دارای پنج بعد اساسی است. آن ابعاد عبارتند از: ابعاد علمی، روان شناختی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی. (الیاسی، ۱۳۸۸)
یکی از پربسامدترین واژگان در ادبیات فارسی واژه ی «فتنه» است. این واژه، سی بار و مشتقات آن نیز شانزده با در قرآن کریم به کار رفته اند. مسئله فتنه در سخن امام علی (ع) نیز از بسامد بالایی برخوردار است. سیره ی آن حضرت نیز مشحون از مبارزات عملی با فتنه های دینی و سیاسی و اجتماعی آن روزگار است. (شریفی، ۱۳۸۸، ۱۱)
اکنون در این بخش برخی تألیفات مرتبط مورد بررسی قرار می گیرند:

 

 

  • کتاب اصول و مبانی جنگ نرم آقای محمد نائینی(۱۳۹۱) در این کتاب بیان می کند که امروزه رهیافت تقابل گرایی و سخت افزارانه با محوریت اقدامات نظامی در نظام بین الملل جای خود را به رویکرد نرم افزاری و جنگ نرم داده است. این رهیافت از سوی مراکز مطالعاتی، کانون های تفکر و مؤسسات وابسته به بنیادهای غرب اشاعه یافته و توسط مؤسساتی چون کمیته خطر جاری، بنیاد اعانه ملی برای دموکراسی، مؤسسه ی هوور و بنیاد دفاع از دموکراسی ها ترویج شده است. سال هاست که غرب با رویکرد جدید و در قالب بهره گیری از روش های نرم، اهداف خود را پی گیری می کند؛ امری که رهبر معظم انقلاب از همان آغاز دهه هفتاد با ادبیات و تعابیر مختلف نظیر تهاجم فرهنگی، ناتوی فرهنگی و شبیخون فرهنگی و به تازگی جنگ نرم، خطر آن را گوشزد کرده و مسئولین نظام را به چاره اندیشی در برابر آن فرا خواندند. شواهد زیادی وجود دارد که آشکار می سازد از آغاز چهارمین دهه ی پیروزی انقلاب اسلامی، دنیای غرب بر دامنه و شدت جنگ نرم خود در هر یک از سه قلمروی اقتصادی، سیاسی و فرهنگی افزوده است. از همین رو ضروری است با تدبیر از پیش اندیشیده شده، دامنه و سطح جنگ نرم، مبانی و ابعاد آن بازشناخته شود. کتاب حاضر در همین راستا در قالب پنج فصل به بررسی اصول و مبانی جنگ نرم می پردازد. فصول پنج گانه این اثر عبارتند از:
  • عکس مرتبط با اقتصاد

 

 

    1. مبانی نظری و مفاهیم بنیادین

 

    1. مفهوم شناسی جنگ

 

    1. سناریو ها و الگو های آمریکایی در برخورد با ایران

 

    1. شیوه و ابزارهای جنگ نرم

 

  1. اصول، الزامات و شیوه های مقابله با جنگ نرم

 

 

    • علی نائینی (۱۳۸۹) در مقاله خود تحت عنوان درآمدی بر ماهیت شناسی جنگ نرم بیان نموده است که در رویکرد نرم که از آموزه های مطالعات نوین و معاصر امنیتی است، تلاش می شود تامین منافع و مهار تهدید از راه قدرت نرم انجام گردد. در این راستا آموزه های لیبرالیستی در مطالعات امنیتی و روابط بین الملل، از جایگاه خاصی برخوردار است. در واقع این رویکرد، اصل عملکردی خود را بر مبنای تغییرات از راه قدرت نرم، با تغییر باورها، ارزش های بنیادین، هویت فرهنگی و الگوهای رفتاری کشورهای مورد آماج در عرصه های مختلف قرار داده است. با این اقدامات، ایدئولوژی و الگوی موجود سیاسی کشور هدف، ناکارآمد شده و زمینه های فروپاشی آنها فراهم می گردد. امروزه رهیافت تقابل گرا و خشونت محور با محوریت اقدامات نظامی سخت افزارانه در پیچیدگی های نظام بین الملل، جای خود را به رویکرد نرم افزاری و جنگ نرم داده، و تقابل گرایی، ناکامی خود را به اثبات رسانده است. در این مقاله تلاش شده، به منظور رسیدن به درکی درست از مقوله جنگ نرم غرب، چیستی، ابعاد و ویژگی های آن مورد بررسی قرار گیرد.

 

    • کتاب نگاهی به عملیات روانی در اسلام، آقای مهدی طائب(۱۳۸۹) در این کتاب بیان می کند که از مهمتریت نیازها در دشمن شناسی، آگاهی از نوع عملیات دشمن است تا بتوان با بهره گرفتن از ابزار مناسب، با اقدامات او مقابله نمود و از ضررها و از خسارتها جلوگیری کرد. اشتباه در شناخت نوع عملیات، به کارگیری نابجای ابزار را در پی خواهد داشت که در این صورت شکست قابل انتظار و ناگریز است. در بحث عملیات روانی چند مسئله باید مورد بررسی قرار گیرد:

 

    • کلیات شامل تعریف، مبانی، اصول

 

    • شیوه ها و ابزارها

 

    • برخی مسایل فقهی و حقوقی

 

    • گستره

 

    • مصادیق تاریخی

 

    • راه های مقابله

 

    • اصغر فرهادی (۱۳۹۱) در مقاله ای تحت عنوان مفهوم و جایگاه جنگ نرم در گفتمان انقلاب اسلامی (بر اساس اصول قرآن کریم) بیان نموده است که پرسش از چیستی جنگ نرم در جامعه علمی ما مهم و دارای ارزش راهبردی بالایی است. دلیل این امر به تنوع و تعدد تعاریف ها و همچنین غلبه رویکردهای غیر ایرانی اسلامی در تحلیل جنگ نرم باز می گردد. به همین خاطر است که الگوهای مدیریت برآمده از این نظریه ها، کارآمدی لازم را در جامعه ایران ندارند. نگارنده در مقاله حاضر با اتخاذ رویکردی قرآنی تلاش دارد تا ضمن پاسخ گویی به سوال از «چیستی جنگ نرم و شناسایی ارکان اجرایی آن»، زمینه مناسب برای طراحی الگوی راهبردی مدیریت این جنگ ها را فراهم سازد. در این مقاله مولفه های پیشنهادی محقق برای طراحی الگوی موثر مدیریت جنگ نرم از منظر اسلامی آمده است. نتایج تحقیق دلالت بر آن دارد که: تربیت دینی، بنیاد اخلاقی قدرت سیاسی و منابع نرم افزاری قدرت، (به مثابه ارکان اساسی انقلاب اسلامی در ایران) سه هدف اصلی در جنگ نرم بر ضد انقلاب اسلامی ایران به شمار می آیند و بر این اساس، مولفه های راهبردی الگوی مدیریت جنگ نرم ایران نیز لازم است متوجه تقویت جایگاه منابع نرم افزاری قدرت، صیانت از اصول اخلاقی نظام اجتماعی و بالاخره تلاش برای ترویج الگوی تربیت ایمانی در جامعه اسلامی، باشد.

 

    • سهراب صلاحی در مقاله با موضوع جنگ نرم و قرآن کریم بیان می کند که جنگ نرم یکی از شیوه های جنگی است. در این نوع جنگ به جای ابزارهای جنگی متعارف از ابزارهای فرهنگی تاثیرگذار بر فکر و اندیشه و عواطف و احساسات انسانی بهره گرفته می ‏شود. قرآن کریم با بیان آیاتی به نمونه هایی از روش ها و شیوه‏ هایی که دشمنان اسلام در طول تاریخ از آن استفاده می‏ کردند؛ اشاره می ‏کند؛ شیوه‏ هایی همچون شخصیت ‏سازی، تخریب شخصیت، شایعه ‏سازی، افتراء، تهدید، تحریم، ارتداد. قرآن کریم برای مقابله با این نوع جنگ سه روش اساسی را ترسیم می ‏کند: تقویت ایمان، مقابله با حب دنیا و دنیاطلبی. ائمه اطهار نیز راه های اساسی و مهمی همچون تفقه در دین، الگو قرار دادن پیامبران و ائمه معصومین، مجالست با نیکان، روی آوردن به عبادت و یاد خدا کردن، مقاومت و بردباری، دشمن ‏شناسی، دشمنی با شیطان را تبیین می ‏کنند.

 

  • مبینی و دیگران (۱۳۹۱) در مقاله ای با موضوع تاریخ و چگونگی پیدایش جنگ نرم در ایران در مولفه های سیاسی نهضت مشروطه بیان می کند جنگ نرم (soft war) یا قدرت نرم (Soft power) عبارت است از ابزارهایی که بدون استفاده از خشونت و سلاح گرم و سرد موجب تاثیرگذاری و تغییرات می شود. اولین بار این اصطلاح را «جین شارپ» به کار برده است. طبیعی است این پدیده از گذشته دور در میان افراد بشر بوده است اما به تدریج رشد کرده و قدرت های استعماری پی به اهمیت آن بردند و برای آن سرمایه گذاری کرده اند. پیداست با تغییرات و تحولات جدید (مدرنیزم) از قبیل انتخابات، این پدیده خود را بیشتر نشان داده است. این مقاله در پی آن است این پدیده را که اولین بار در پی تغییرات جدید با انقلاب مشروطه شروع شده است را در مولفه های سیاسی نهضت مشروطه نشان دهد. بخشی از این پدیده در بداخلاقی های سیاسی به ویژه در انتخابات قابل درک است. شرح حال و چگونگی شکل گیری جنگ نرم و یا قدرت نرم که در بخشی موارد دست عوامل بیگانه نیز در آن دخیل بوده است به ویژه در سیاست گذاری حزب دموکرات قابل مشاهده و عبرت گیری است. این مقاله نیز از این جهت مساله را بررسی کرده است.

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *