وابستگی متقابل

دانلود پایان نامه

ج) خانواده، عامل توسعه فرهنگی؛ ارتباط‌های فکری و فرهنگی میان اعضای خانواده، فرصت و بستر مساعدی برای توسعه فرهنگی پایدار مهیا میکند.
د) خانواده، عامل تکوین هویت؛ تشکیل خانواده، به منزله تکوین بخشی از هویت فرد میباشد که با عنوان هویت خانوادگی آن را از سایر ابعاد هویت، متمایز مینماید. (محمودیان و دیگران، 1383)
ب‍وردیو معتقد است که خانواده پیکر‌های جاندار نوعی در معنای اسپینوزایی کلمه هستند، یعنی نوعی میل به جاودانه کردن موجودیت اجتماعیشان، به همراهی تمامی‌قدرت‌ها و امتیازات وابسته به آن، دارند که ریشه راهبرد‌های باز تولید است. (پی یر، 1380)
سیف نیز سه نظریه در مورد خانواده بیان می‌دارد:
الف) نظریه اثرات متقابل؛ این نظریه روی حالت‌ها و رفتار خصوصی افراد خانواده متمرکز شده است و چون از یک طرف با افراد خانواده و از طرف دیگر با گروه خانواده‌ها سر و کار دارد، آن را نظریه روانی، اجتماعی نیز مینامند.
ب) نظریه عملی، ترکیبی؛ این نظریه در تحقیقات گود، مایر و رابرت وینچ مورد استفاده قرار گرفته است. این نظریه را میتوان یک نظریه مفهومی، تاریخی فرض کردکه با این مسائل مرتبط است؛ انواع ترکیب و ساخت خانواده در اجتماع کدامند؟خانواده با نهاد‌های اجتماعی از قبیل مذهبی، فرهنگی و اقتصادی چه رفتاری دارد؟خانواده به خاطر رفع نیاز‌های افراد خود و حقوق اجتماعی آن‌ها چه اعمالی را انجام میدهد؟
ج) نظریه رشدی؛ این نظریه شامل تکنیک‌هایی است که تغییرات حاصله در زندگی خانوادگی قبل از رشد، ازدواج، تشکیل خانواده و بالاخره مرگ، را بررسی میکند. (سیف، 1368)
نظریه‌ای که محقق برآن است که در این زمینه از آن بهره جوید، تئوری سیستمی ‌است.
اندیشه شبکه‌های اجتماعی، از اواخر دهه 1950 میلادی با نظریه گشتالت که کلی را به هم پیوسته و جدایی ناپذیر می‌دانست آغاز شده است. در این کل صفاتی است که در هیچ یک از اعضای تشکیل دهنده نیست. به عبارت دیگر گشتالت کلیت یک ارگانیسم را بیان می‌کند که حاصل جمع رفتار‌ها و ارتباط بین آن‌ها است.
 هگل در قرن نوزدهم میلادی، تئوری توسعه تاریخی خود را ارائه کرد و مارکس و داروین نیز در تحقیقات خود بر این نظریه‌ها تاکید کردند و یا تحت تاثیر آن قرار گرفتند.
2-18. نظریه‌ی سیستمها
نظری‌های جامع و کل‌نگر است. ریشه‌های نظریه‌ی سیستم‌ها را باید در علوم بسیار متفاوتی جستجو کرد این مفهوم، ابتدا در زیست‌شناسی، ان‌گاه در علوم رفتاری و سپس در علم سیاست و روابط بینالملل مطرح گردید. دانشمندان بیولوژی، چرخه‌های حیات در میان موجودات زنده را به «سیستم» تشبیه کردند. عالمان علوم اجتماعی با استفاده از این مفهوم، انسان و جامعه را به صورت یک سیستم به تصویر کشیده‌اند و نظریه‌پردازان بینالمللی نیز مجموعهی دولت‌ها و سایر بازیگران را به مثابهی سیستم در نظر می‌گیرند. نظریه‌ی سیستم‌ها از رشته‌‌های اقتصادی، جامعه‌شناسی و سایر علوم اجتماعی هم تاثیر پذیرفته است. رشته‌ی تاریخ هم در این زمینه نقشی داشته است. (چیلکوت، 1378)
 نظریه سیستمی یک رشته مطالعات علمی است که در آن ساختار پدیده‌ها، وابستگی اجزا، روش‌ها، معیارهای دایمی و موقتی، رابطه های درونی و بیرونی، تاثیرهای احتمالی و … مورد بررسی قرار می‌گیرند تا بتوانند اصول حاکم بر اجزا را بسنجند.
سیستم یک مفهوم عمومی‌است که معمولا در مقوله‌های متفاوت مورد استفاده قرا میگیرد و در عصر حاضر نیز با بلوغ اندیشه بشری بیشتر موردنظر قرار گرفته است.
واژه «System» در لغت به ‌معنای دستگاه، سیستم، نظام، قاعده، دستگاه و حکومت می‌باشد. (حق شناس، 1387) سیستم مجموعه‌ای از اجزا و روابط میان آن‌هاست که توسط ویژگی‌‌های معین، به هم وابسته یا مرتبط می‌شوند و این اجزا با محیط‌شان یک کل را تشکیل می‌دهند. (رضاییان، 1383) مانند یک کارخانه یا بدن انسان؛ که هدف مشترکی را دنبال می‌کنند.
به عنوان مثال، در زیست‌شناسی بدن موجود زنده یک سیستم تلقی می‌شود که از اجزاء یا سیستم‌های فرعی متعددی (مانند دستگاه اعصاب، دستگاه گردش خون، دستگاه گوارش و غیره) تشکیل یافته است.
بدین ترتیب، اصطلاح «سیستم» مفهوم وسیع و گسترده‌ای دارد که شامل مصادیق مختلفی در زیست‌شناسی و امور فیزیکی و اجتماعی و نظایر آن‌ها می‌شود. در فارسی معمولا از واژه نظام به‌عنوان معادل سیستم استفاده می‌شود.
از نظر لودویک ون برتالنفی ـ موسس این تئوری ـ سیستم عبارت است از تعدادی عنصر که با یکدیگر ارتباط‌هایی دارند. با تکیه بر این تعریف، سیستم موجودیتی است متشکل از عناصری مرتبط و متعامل که این ارتباط و تعامل، نوعی کلیت و تمامیت به آن میبخشد. (فرشاد، 1362) طبق تعریف وی این عناصر به‌هم پیوسته، در جهت هدف معینی حرکت می‌کنند. یعنی متولد می‌شوند، رشد می‌کنند، به بلوغ می‌رسند و به تدریج رو به زوال می‌گذارند و نهایتا به نیستی می‌رسند.
برخی سیستم را مجموعه‌ای از اجزای به‌هم پیوسته (حداقل دو جزء یا بیشتر) می‌دانند که بین آن‌ها ارتباطی منظم وجود دارد، از یکدیگر تاثیر می‌پذیرند، برهم اثر می‌گذارند و به صورت کل عمل می‌کنند و هدف‌دار هستند. فعالیت هر جزء، بر فعالیت سایر اجزاء اثر می‌گذارد این اجزاء روی سیستم اثر می‌گذارند و در راه تحقق یک هدف حرکت می‌کنند و یکدیگر را در جهت تحقق این هدف کامل می‌نمایند. در نتیجه فعل و انفعال و تاثیر متقابل اجزاء وابسته، پدیده کل (سیستم) ظاهر می‌شود. بنابراین همیشه خصوصیت سیستم متفاوت از اجزاء آن است. حاصل جمع توانایی‌های سیستم، بیشتر از توانایی حاصل جمع جبری تک تک اعضا است.
از آنجا که منظور از سیستم، مجموعه‌ای از اجزایی است که با تعامل یکدیگر یک کل را به وجود میاورند به گونه‌ای که کل بدون هر جزء ناقص خواهد بود، لذا نمی‌توان به دلخواه وجود یک جزء را نادیده گرفت و از سوی دیگر هر جزء سیستم ویژگی‌‌هایی دارد که در صورت جدا شدن از سیستم، آن‌ها را از دست میدهد و کارآمدی لازم را نخواهد داشت. با شناخت ویژگی‌های سیستم میتوان اصول این نظریه را چنین دانست: هدفمندی، کلگرایی، نظم‌یافتگی، سازش‌پذیری، هم‌پایانی (رسیدن به نتایج یکسان با شرایط اولیه و ورودی‌های مختلف)، وابستگی متقابل، تعامل و تفکیکپذیری (سیستم سلسله ‌مراتبی و پیدا شدن زیرسیستم‌ها برای هر سیستم). برتالنفی اصول نظریه‌ی سیستم‌ها را چنین تلخیص میکند: کلیت، جمع پذیری، مکانیزاسیون، تمرکز و سلسله ‌مراتب. (حقیقت، 1387)
کلیت که از ویژگی‌های هر سیستم است از سلسله مراتب تبعیت می‌کند، به طوری که هر سیستم در درون سیستم دیگر عمل می‌کند و به یکدیگر بستگی دارند. در واقع سیستم در سیستم کار می‌کند و تمام سیستم‌ها در درون یکدیگر و به صورت کل وجود دارند و سیستم نسبت به مرتبه پایین‌تر از خود عمل می‌کند.
از دیدگاه برتالنفی سیستم‌ها دارای چهار ویژگی هستند:
1-اجزای یک سیستم در یک کنش متقابل یا در تعامل با یکدیگر قرار دارند.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   آسیای مرکزی