نظر علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه

2-1-1. معیارهای اعتبار حدیث
علامه، در بیان معیارهای اعتبار حدیث، به دو معیار عمده اشاره می کند که آن عبارت است از:
2-1-1-1. خبر متواتر و خبر واحد محفوف به قرائن قطعی
از نظر علامه طباطبایی مانند دیگر دانشمندان اسلامی، حدیث در دو صورت (در احکام شرعی و مسائل غیر شرعی) حجّیت علی الإطلاق دارد؛ یکی زمانی که به حد تواتر برسد، و دیگر خبر واحدی که همراه خود، قرائن قطعی داشته باشد.
ایشان در مورد این دو شرط در پذیرش حدیث می گوید: «آنچه امروزه نظر بر آن ثابت و استوار می شود، این است که خبر اگر متواتر یا همراه با قرینه قطعی باشد در حجیت آن تردیدی نیست».
همچنین، در مقامی دیگر، در مورد «حجّیت خبر واحد محفوف به قرائن» می گوید:
«…خبرهای واحد نزد ما حجّت نیست؛ مگر هنگامی که با قرائن علم آور همراه باشد؛ یعنی به آن اعتماد و وثوق کامل شخصی پیدا شود، خواه در اصول دین باشد یا تاریخ یا بیان فضائل یا غیر آن…».
هم او، در جای دیگر، دلیل نقلی را به سه دسته تقسیم می کند:
الف) لازم القبول که باید آن را پذیرفت و آن همان قرآن و سنّت قطعی است.
ب) لازم الطرح که نباید آن را پذیرفت و آن دلیلی است که مخالف قرآن و سنت قطعی باشد.
ج) روایتی که نه دلیلی بر ردش داریم و نه بر قبولش، به این معنا که نه مستلزم محال عقلی است و نه دلیل نقلی قطعی که همان قرآن و سنت قطعی است از آن منعی به عمل آورده است.
بر این اساس ایشان حجّیت را در انحصار «قرآن» و «سنّت قطعی» -که به نظر می رسد همان خبرمتواتر یا خبرواحد محفوف به قرائن است- می داند.
اما قسم سوم که به آن اشاره نمود، شاید، مقصود روایاتی است که علامه آنها را به عنوان مؤید و شاهد در تفسیر مورد توجه قرار می دهد؛ زیرا در ادامه این مبحث، به عدم لزوم ردّ این روایات اشاره نموده و علت آن را عدم مخالفت با سنت قطعی و عقل دانسته است.
بنابراین این روایات، اگرچه دارای حجیت تام مانند کتاب و سنت قطعی نیستند، ولی به علت عدم مخالفت با عقل و سنت قطعی، طرح نشده و می توان گفت درجه ای از اعتبار را دارند.
2-1-1-2. موافقت با قرآن
علامه در مقامی صراحتاً از این معیار، سخن به میان می آورد و می گوید:
«حدیث در اعتبار خود به تأیید قرآن مجید نیازمند است و روى این اساس – چنان که در اخبار بسیارى از پیغمبر اکرمصلی الله علیه و آله و ائمه اهل بیتعلیه السلام وارد شده است – باید حدیث را به قرآن عرضه داشت».
ایشان، در موارد دیگری نیز، به عامل «عدم مخالفت با قرآن» اشاره می کند؛ اما آن را در درجه دوم اهمیت قرار می دهد؛ زیرا ذیل تفسیر آیه 44 سوره نحل می گوید:
«اما خبر حاکی از آن اگر بیان متواتر یا محفوف به قرینه قطعی و آنچه ملحق به آن است باشد، حجّت است؛ زیرا بیان آنان است و در صورتی که مخالف کتاب باشد یا غیر مخالف باشد، ولی نه متواتر باشد و نه محفوف به قرینه حجیتی در آن نیست».
اما اینکه گفته شد «مخالفت با قرآن»، در درجه دوم اهمیت قرار می گیرد، به دلیل همین گفته علامه است که خبری را که «موافقت با قرآن» داشته باشد، ولی متواتر و یا همراه با قرائن قطعی نباشد، حجّت نمی داند.
2-1-2. معیارهای اعتبار خبر واحد
در قسمت پیش، معیارهای کلی حجّیت خبر واحد در کلیه مسائل (شرعی و غیر شرعی) از نظر علامه طباطبایی بررسی شد. هم اکنون به حجیت خبر واحد در دو مقوله روایات مربوط به «احکام شرعی» و «غیر احکام شرعی» به صورت جداگانه می پردازیم:

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   علامه طباطبایی