نظریه مبادله اجتماعی

دانلود پایان نامه

روش تربیت فرزندان از اهمیت و حساسیت زیادی برخوردار است و می‌تواند از بروز بسیاری از آسیب های روانی و اجتماعی پیشگیری کند. سبک فرزندپروری می‌تواند پیش‌بینی کننده رشد روانی اجتماعی، عملکرد تحصیلی، رفاه و سلامت و حتی مشکلات رفتاریفرزندان در آینده باشد. به طور کلی میزان پاسخ‌دهی والدین پیش‌بینی کننده کفایت های اجتماعی و کارکردهای روانی اجتماعی است؛ در حالی که تقاضاهای والدینی با انجام فعالیت‌های موثر و کنترل رفتاری (مانند عملکرد تحصیلی و مشکلات رفتاری) رابطه دارد. پژوهش هایی که با روش‌های مصاحبه با والدین، گزارش های کودکان و مشاهده صورت گرفته نشان داده است که:
1. کودکان و نوجوانانی که والدین آنان روش مقتدرانه را به کار می برند، در مقایسه با کودکان و نوجوانانی که والدین آن‌ها از روش‌های فرزندپروری سهل‌گیرانه، مستبدانه و مسامحه‌کارانه استفاده می‌کنند، از مهارت‌های اجتماعی بیشتری برخوردارند و فعالیت‌های موثرتر و مفیدتری را انجام می‌دهند.
2. کودکان و نوجوانان والدین مسامحه‌کار در تمامی زمینه‌ها عملکرد بسیار ضعیفی دارند.
3. کودکان و نوجوانان والدینی که از روش مستبدانه استفاده می‌کنند، عملکرد تحصیلی نسبتا خوبی دارند؛ ولی مهارت‌های اجتماعی و عزت نفس آنان اندک است و افسردگی در میان آنان بیشتر مشاهده می‌شود.
4. کودکان و نوجوانان والدینی که از روش سهل‌گیرانه استفاده می‌کنند، مشکلات رفتاری بیشتر و عملکرد تحصیلی پایین‌تری دارند؛ ولی مهارت‌های اجتماعی و عزت نفس آنان بالاتر است و افسردگی در میان آنان بیشتر است.
متغیرهایی چون پذیرش، ابراز محبت و مراقبت والدین از متغیرهای محافظت کننده قلمداد می‌شوند و متغیرهایی چون طردکردن، خصومت، مراقبت بیش از حد با آسیب های روانی فرزندان رابطه دارد. (گرین، 1998)
در یک مطالعه طولی که چهل سال به طول انجامید این سوال مورد بررسی قرار گرفت که کدام عوامل غیر از توانایی‌های ذهنی پیشرفت افراد مستعد را بازداری یا تسهیل می‌کند. در طی این دوره چهل ساله گزارش شد که عامل محبت خانوادگی و سازگاری اعضا خانواده یک عامل اصلی و منحصر به فرد برای پیش‌بینی پیشرفت هر دو گروه دختران و پسران بود. به اعتقاد این محققان، ابراز اشکار عشق و صمیمیت به فرزند باعث اعتماد به نفس، مناسبات سازنده و رضایت بخش با دیگران، توانایی دقت کردن به جوانب مختلف مسائل و احساس باکفایتی از هویت خود در فرزندان می‌شود.
همین طور حمایت کنندگی والدین موجب سازگاری بهتر در رابطه با مشکلاتی همچون مشکلات رفتاری، مهارت‌های اجتماعی و عملکرد تحصیلی می‌شود. از دیگر یافته این پژوهش این بود که بین کارایی خانواده و ابتلای فرزندان به علایم جسمانی، اضطراب و اختلال خواب، اختلال در کارکرد اجتماعی و افسردگی رابطه معنی‌داری وجود دارد. (معاونت پژوهش گروه روان‌شناسی، 1388)
براساس یافته‌های پژوهشی اتخاذ ترکیب متعادلی از کنترل و پاسخ‌دهی بر نحوه مقابله فرزندان با فشارهای مختلف روانی، سازگاری با شرایط در حال تغییر، فاصله گرفتن از تعارضات اشکار، پیشرفت تحصیلی، پردازش‌های شناختی سطوح بالا از قبیل تفکر، استدلال و خودتنظیم‌گری نقش مهم و قابل توجهی ایفا می‌کند. (فلدمن وونزل، 1995)
2-26. نظریه مبادله
اندیشه‌ی مبادله یا بده بستان، تاریخچه‌ی دیرین دارد و به قدمت خود انسان می‌رسد. (ادیبی و انصاری، 1358)این نظریه یکی از جدید‌ترین نظرات فردگرایانه متکی بر روان‌شناسی رفتاری است که در عین حال در مباحث عملی مردم‌شناسی قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم ریشه دارد. نظریه مبادله از زمینه‌های مختلفی مانند اقتصاد، انسان‌شناسی و روان‌شناسی بهره گرفته و در واقع امیخته‌ای است از اقتصاد سود گرایی، انسان شناس کارکردی و روان‌شناس رفتاری. این گرایش در واقع برگشتی به اصول فردگرایی افراطی می‌باشد.
مبادله‌ی موردنظر در اینجا نه‌تنها اشیا ملموس، بلکه عموما درباره‌ی چیز‌های غیر ملموس مانند تکریم، علاقه، همکاری و تایید است. (اسکیدمور، 1372)
هومنز به‌ عنوان موسس نظریه مبادله، به طرح جدیدی از نظر مبادله از دریچه جامعه‌شناسی رفتاری به مطالعه مبادله با تاکید بر فردگرایی در مقابل جمع‌گرایی پرداخته است. (آزاد ارمکی، 1381) بخش عمده‌ای از نظریه مبادله وی را می‌توان واکنشی در برابر ارای پارسونز، دورکیم و به‌طورکلی کارکردگرایی ساختاری دانست. این نظریه را باید اثبات گرایانه دانست، چرا که مبتنی ‌بر این فرض است که رفتار بشر را می‌توان با استفاده از قوانین طبیعی تشریح کرد.
در نظریه مبادله ، بیش از آن‌که روابط گروهی و نهادی قابل طرح باشند، رابطه فرد با فرد مطرح می‌شود و تاکید، اساسا بر فرد یا روابط میان دو فرد است. اندیشه جورج هومنز تحت عنوان مکتب مبادله در کتاب اشکال اولیه رفتار اجتماعی نخستین بار در سال 1961 چاپ و مطرح گردید. هدف او از این کتاب، تبیین رفتار و نه توصیف آن است. وی تلاش دارد تا درنهایت بگوید تبیین رفتار، براساس متغیر‌های وابسته به تامل، احساس، عاطفه و فعالیت صورت می‌گیرد.
2-26-1. ویژگی‌‌های نظریه مبادله
1. موضوع اصلی آن مبادله است.
2. در نظریه مبادله، تنوع روش و موضوع وجود دارد و گرایش‌‌های مختلف از اقتصاد و روان‌شناسی تا جامعه‌شناسی در شکل‌دهی آن نقش داشته‌اند.
3. مساله اصلی مورد مطالعه و علاقه همه نظریه‌پردازان مبادله، وابستگی درونی روابط بین افراد و جریان واقعی رفتار اجتماعی است.
4. روش‌‌های متعددی در نظریه مبادله از قبیل مقیاس‌‌های اقتصادسنجی، مطالعه کتابخانه‌ای و مشاهده ارتباط در موقعیت‌‌های واقعی رفتار، دوستی و روابط خانوادگی به‌کار برده شده است.
5. نظریه مبادله اجتماعی، در جهت توزیع و تبیین رابطه بین رفتار، براساس پاداش یا مجازات است.
6. مفاهیم و فرضیات مورد استفاده در دیدگاه مبادله، در مطالعات تجربی و نظری رفتار خانوادگی، عشق و ازدواج گسترش بیشتری یافته است. (اچ ترنز، 1382)
هومنز با طرح پنج قضیه کوشید تمام رفتار‌های انسان را توضیح دهد. هومنز با توسل به دو متغیر اساسی قضایای عام خود را بیان می‌کند این دو متغیر عبارت‌اند از: ارزش و کمیت؛ یعنی، ارزش واحد عملی که بر شخصی وارد می‌شود و تعدد چنان واحد‌هایی که در طول زمانی معین وارد می‌شوند. (توسلی، 1380) قضایای هومنز از این قرارند:
1. قضیه موفقیت: در مورد همه اعمالی که اشخاص انجام می‌دهند، غالبا این‌گونه است که هر عملی از یک شخص اگر که مورد پاداش قرار گیرد، احتمالا تکرار آن عمل به‌وسیله همان شخص افزایش می‌یابد. (ریترز، 1381)

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   اعتیاد به مواد مخدر