مبانی انسان شناختی

دانلود پایان نامه

چنان که بیان گردید ایمان مهم‌ترین عنصر ساختاری در مهندسی بنای خانواده می‌باشد. در جهان بینی فرد برخوردار از ایمان، همه‌ی پدیده‌های هستی از هدایت الهی برای حرکت به سوی مقصد و غایت آفرینش برخوردارند. یعنی خداوند به هر موجودی آن چه نیاز او و شایسته و بایسته‌ی او بوده اعطا کرده و مقصدی مشخص برای او در نظر گرفته و او را برای رسیدن به مقصد بطور کامل تجهیز نموده است.
باور هدفمندی از مهم‌ترین مبانی اساسی تربیت است. در مبنای هستی شناسی اسلامی، جهان هستی، بیهوده آفریده نشده، و غایتمند است و آفرینش آن، غرض و غایتی حکیمانه داشته است.
همه چیز از ناحیه خدا به سوی غایت و آن هدفی که برای آن خلق شده راهنمایی گردیده است و یکی از آن هدایت ها، هدایت خصوص انسان‌ها به وسیله دین است. نوع بشر نیز به سوی کمال حقیقت خود هدایت شده است. رَبُّنَا الَّذی اعْطى‏کُلَّشَی‏ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى؛ (طه، 50) خداى ما انکسى است که همه موجودات عالم را نعمت وجود خاص خودش بخشیده و سپس (به راه کمالش) هدایت کرده است.
در مبانی انسان شناختینیزافرینش انسان، هدفمند و در هماهنگی کامل با غایت هستی است.
اگر جهان بینی فرد مادی باشد، بطور طبیعی هدف هم یک هدف مادی خواهد بود. اما اگر ایمان به غیب داشته باشدو ورای محسوسات به چیزی بالاتر و والاتر هم ایمان اورد (3، بقره) آن وقت هدف هم می‌تواند چیزی والاتر و بالاتر از مادیات باشد. این ارتباط بین ایمان و هدف است.
آیات فراوانی درباره‌ی هدفمندی جهان و انسان در قرآن آمده است. قرآن در مورد جهان و انسان، هر دو تعبیر َالَى اللَّهِ الْمَصِیر (فاطر، 18و ال عمران، 28) را بکار می‌برد. خدا خود غایت هستی و همه‌ی موجودات است. بنابراین، جهان افزون بر اینکه ماهیت از اویی دارد، به سوی «او» نیز در حرکت است و غایت تمام مراتب وجود است.
در مبنای ارزش شناسی، قرب الی الله مصداق حقیقی غایت زندگی انسان (از منظر دین) است و منظور از آن رابطه‌ای حقیقی و اختیاری بین انسان و خداست که در عالم واقع حاصل می‌شود. اما رسیدن به این هدف، با توجه به نیروی اراده و اختیار در آدمی، مستلزم حرکت متعالی جویانه و اختیاری انسان از مراتب فرودین زندگی به سوی خداوند متعال است. این حرکت به تلاش و کوشش مستمر و پای‌بندی به ارزش‌های متعالی نیاز دارد و لازمه‌ی تداوم آن ایمان و عمل است.
در بیان هدف غایی تربیت از دیدگاه اسلام از تعبیر حیات پاک (طیبه) بهره گرفته شده است.
حیات پاک در اصطلاح اسلامی، نوعی زندگی است که انسان در ارتباط با خدا به آن دست می‌یابد و با دست یافتن به آن در همه‌ی ابعاد وجودی خویش از پلیدی برکنار خواهد بود. این ابعد شامل جسم، ‌اندیشه و اعتقاد، میل، اراده، عمل فردی و جمعی است. آدمی‌در این نوع زندگی، مبداء و غایت حقیقی جهان را باز می‌شناسد و به او می‌گرود؛ در عرصه‌ی جسم به پاکی، سلامت و قوت نایل می‌گردد؛ گرایش‌ها و هیجان‌های خود را به صورت موجه و مشروح تنظیم می‌کند؛ اراده‌ی معطوف به خیر می‌یابد و در عرصه‌ی فردی و جمعی عمل صالح انجام می‌دهد و غنا، عفت، عدالت و رافت را در جامعه می‌گستراند.
ایمان یعنی انتخاب و التزام اگاهانه و ازادانه‌ی نظام معیار دینی و انطباق تمام مراتب و ابعاد زندگی با این نظام معیار، وجه تمایز اساسی حیات طیبه از زندگی غیر دینی محسوب می‌شود.
افراد و اعضا خانواده‌ای که در مبنای ساختار و انتخاب کارکرد‌های زندگی خود هدف الهی شدن را لحاظ نموده است، در واقع حیات پاک را برگزیده است. لذا در گذار از انوع تیپ‌های برشمرده، این خانواده متکامل نامیده می‌شود.
حاکمیت اصل هدفمندی و پاسداشت آن در خانواده، دارای آثار تربیتی است که در روابط زوجین و در ارتباط آن‌ها با فرزندان و بطورکلی در همه اعضای خانواده یافت می‌شود؛ ذیلا به برخی از این آثار در خانواده متکامل اشاره می‌گردد:
4-19-1-1. وجود آرامش روحی در خانواده
مراد از آرامش روحی این نیست که با اینگونه خانواده‌ها با مشکلات مواجه نمی‌شوند و یا اینکه همه سختی‌های زندگى را به راحتى طى می‌کنند؛ چراکه زندگى مملو از مشکلات، فراز و نشیب‌ها و موانع است. اما علیرغم همه مشکلات با آرامش کامل روحی بدون هیچ ترس و ناراحتی با دشواری‌ها مواجه می‌شوند. لا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَ لا هُمْ یحْزَنُونَ (بقره، 62)
این امر را به چند دلیل می‌توان مربوط به همان صفت ایمان دانست که شاخصه بنیادین این‌گونه خانواده‌هاست.
نخست اینکه: افراد و خانواده‌های ایمان باور، خدارا به عنوان قدرتی بی منت‌ها دوست و یاور خود می دانند زیرا طبق وعده الهی «اللَّهُ وَلِی الَّذینَ امَنُوا یخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ الَى النُّورِ» (بقره، 257)؛ خداوند یاور مومنان است و آن‌ها را از تاریکی به روشنایی می برد.
دوم: این خانواده‌ها، بر او توکل می‌کنند. وَ مَنْ یتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ هر کس بر خدا توکل کند، خدا او را کافى است
سوم: کسانیکه به خدا ایمان دارند، نتایج امور را به او واگذار می‌کنند. افرادیکه به خدا ایمان دارند با تکیه و اعتماد بر خداوند پس از انجام امور نتیجه کارشان را به او واگذار می‌کنند و اگر آن کار به نتیجه مطلوب نرسیده یقین دارند که حتما خداوندیکه دوست و یاور آن‌ها می‌باشد این مساله را به صلاح بنده وی نمی دانسته لذا از این جهت آرامش دارند که اگر چه کارشان به نتیجه نرسیده اما ضرری متوجه آن‌ها نشده چراکه حتما خداوند این امر را به صلاح فرد نمی دانسته است.
چهارم: این افراد، به قضای الهی راضی می باشند.
پنجم: این خانواده‌ها، در برابر امر خدا تسلیم می باشند.
این گونه خانواده‌ها واین چنین افراد دچار بیماری‏های روحی و روانی که معمولا افراد بی ایمان گرفتار آن می‏شوند، نخواهند شد. هر شکست یک تجربه و فرصتی برای ارزیابی موفقیت در نیل به پیروزی تلقی می‌شود.
این تیپ خانواده، مشکلات را همچنین درجایگاه روش‌های تربیتی می‌دانند. «َنَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَیرِ فِتْنَه وَ الَینا تُرْجَعُونَ» ما شما را به بد و نیکو خیرات و شرور عالم مبتلا کنیم تا شما را بیازماییم و (هنگام مرگ) به سوى ما باز گردانده مى‏شوید. (انبیا، 35)
لذا نه‌تنها مشکلات مورد بررسی قرار میگیرد و تلاش برای حل آن‌ها می‌شود (مانند خانواده متعادل) بلکه گاه وجود مشکل محکی برای توان سنجی افراد است. وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَی‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْامْوالِ وَ الْانْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرین. (بقره، 155)
این ویژگی صرفا برای ازموده شدن افراد نیست تا بد وخوب یا ضعف وقوت آن‌ها معلوم گردد، بلکه فرد رازبده نموده، الودگی‌ها وناخالصی را از او می‌زداید. پس هم ضعف وقوت‌ها نموده می‌شود وهم زمینه فراهم می‌شود تا ضعف‌ها زدوده وقوت‌ها ازدیاد گیرد. «وَ لِیبْتَلِی اللَّهُ ما فی‏ صُدُورِکُمْ وَ لِیمَحِّصَ ما فی‏ قُلُوبِکُمْ وَ اللَّهُ عَلیمٌ بِذاتِ الصُّدُور» (ال عمران، 154) تا خدا آن‌چه در سینه دارید بیازماید و آن‌چه در دل دارید پاک و خالص گرداند، و خدا از راز درون سینه‏‌ها اگاه است.
4-19-1-2. خوش بینی
یکى از آثار ایمان به خدا، هم در افراد و هم در خانواده‌ها، خوش بینى به جهان خلقت و هستى است. هم‌چنان‌که بیان شد ایمان به تلقّى انسان از جهان شکل خاصى مى دهد، به این نحو که آفرینش را هدفدار و هدف را خیر و تکامل و سعادت معرفى مى کند. طبعا این طرز تلقّى از جهان دید انسان را نسبت به نظام کلى هستى و قوانین حاکم بر آن خوش بینانه مى سازد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   اصل قانونی بودن