سازمان ملل متحد

دانلود پایان نامه

در زبان فارسی نیز خانواده معنای خاندان، دودمان، اهل و عیال و خانه و اسباب خانه، خویشان و اهل و عیال، خانه دولت و ثروت، مخصوصا ثروت موروثی قابل حمل دارد.
به نظر می‌رسد خانواده یا فامیلی بیش از یک واحد مبتنی بر پیوند خونی و صمیمی‌ زن و شوهری بوده است. می‌توان گفت آن‌چه به نام خانواده گسترده شناخته شده، یک واحد اقتصادی تولیدی ـ مصرفی خودکفا بوده و کلیه افرادی که با کمک یکدیگر این واحد اقتصادی را می‌چرخاندند، از ارباب تا برده و مستخدم جزیی از این واحد خانواده شمار می‌آمدند. (اعزازی، 1380)
مفاهیم زیر ارتباط نزدیکی با خانواده دارند و گاه به اشتباه در جایگاه مشابه بکار گرفته می‌شوند:
2-2-2. خانوار
خانوار به یک ساختار فیزیکی اشاره دارد و معنی آن سر پناهی برای افراد است.
از نظر مفهومی‌دو واژه خانوار و خانواده، موجودیت اجتماعی متفاوتی دارند.خانواده می‌تواند مرکب از افرادی باشد که در یک محل ساکن نیستند، یعنی همه این افراد در یک واحد خانوادگی حضور ندارند اما دارای رابطه خانوادگی با دیگر افرادی هستند که ممکن است در جای دیگری دور از آن‌ها زندگی کنند. نمونه این وضعیت زندگی مجردی است. یعنی خانواری که تنها از یک فرد تشکیل شده است.
با وجود اشتراکاتی که بین این دو مفهوم وجود دارد خانوار از نظر شکل ظاهری، حجم و اندازه گروه اجتماعی که آن را بوجود آورده و شیوه اعضای تشکیل دهنده آن با خانواده متفاوت است و شاید یکی دیگر از تمایزات اصلی آن نیز ساختار آن و حد و مرزی است که افراد در فضای زندگی در کنار هم برای آن قائل هستند. در واقع خانوار حالتی سیال دارد، ممکن است فردی شیوه و سبک زندگی خود را در خانوار عوض کند، ممکن است از خانوار خودش کاملا جدا شود، و یا با افرادی از جای دیگر تصمیم به زندگی مشترک بگیرد.
مفهوم خانوار با مفهوم خانه در بعضی زمینه‌ها فصل مشترکی پیدا می‌کنند. زمانی که افرادی در یک محل به عنوان یک خانوار در کنار هم زندگی کنند اما از آن محل احساس رضایت نداشته باشند و به عبارت ساده تر آن محل را برای خود خانه ندانند چون احساس می‌کنند در آنجا آرامش و رفاه لازم برای زندگی وجود ندارد. مثال زوج‌هایی که در ظاهر کنار هم هستند اما در واقع علاقه خاصی به هم ندارند و روابط قلبی آن‌ها کم‌رنگ است. ذهن را به مفهوم «جدا از هم بودن اما با هم زندگی کردن» نزدیک می‌کند.در گفتمان خانواده، نوعی انسجام، تقسیم کار و وحدت، تداعی می‌شود و این تصور بوجود می‌اید که نسل‌های متوالی در خانواده به گونه‌ای مستحکم به یکدیگر پیوند خورده اند، اما خانوار‌ها را نمی‌توان اینگونه توصیف نمود.
سازمان ملل متحد نیز در آمار جمعیتی خود (1994)، این تعریف را بیان می‌دارد: «خانواده یا خانوار به گروه دو یا چند نفره‌ای اطلاق می‌شود که با هم زندگی می‌کنند؛ درآمد مشترک برای غذا و دیگر ضروریات زندگی دارند و از طریق خون، فرزند خواندگی یا ازدواج با هم نسبت دارند در یک خانواده ممکن است یک یا چند خانواده زندگی کنند، تمام خانوارها، هم خانواده نیستند». (نجاریان، 1375)
2-2-3. خانه
خانه بیشتر مفهوم یک مکان یا یک محل فیزیکی با ویژگی‌های خاص را به ذهن متبادر می‌سازد، اما چیزی بیش از اینهاست. به زبان نظام‌مند ریاضی می‌توان گفت:
House + Family = Home
به عبارت دیگرHome با ساکنان آن معنا پیدا می‌کند درحالی که House می‌تواند یک ساختمان باشد. برخی آن را عرصه‌ای خصوصی تعریف کرده‌اند که سرشار از عواطف و احساسات است (سایوریاد، 1999). جایی که در آن نیاز‌های جسمی‌ و خواسته‌های روحی در قالب آن‌چه خانواده نامیده می‌شود در تلاقی با هم قرار می‌گیرند و خود به صورت جزیی از خانواده که مفهومی ‌فراگیرتر از آن است در می‌اید. خانه و خانواده مفاهیمی‌نزدیک به یکدیگرند؛ حتی برخی آن‌ها را بجای هم نیز بکار می‌برند زیرا هردوی آن‌ها نشانه‌ای از در کنارهم بودن و وابسته بودن هستند.
ممکن است خانواده‌ای درکنار هم زندگی کنند و حتی زیر یک سقف هم باشند اما آنجا را خانه خودشان ندانند، به عبارت دیگر احساس اینکه خانه‌ای متعلق به شخص است احساس ویژه‌ای است که تنها با زندگی در یک مکان معین ایجاد نمی‌شود. البته برداشت از خانه به‌عنوان یک محل امن و مکانی برای آرامش به نوع زندگی افراد و باور آنان به این موضوع و نوع استفاده‌ای که از خانه می‌شود بستگی دارد و ممکن است در بعضی زمان‌ها چنین وضعیتی پیدا کند و در زمانی دیگر وضعیتی کاملا متفاوت با آن داشته باشد.با همه این‌ها خانه جایی است که در آن همکاری نزدیک و ارتباط تنگاتنگ افراد با یکدیگر شکل می‌گیرد. واژه خانه معنایی از مراقبت و حفاظت در خود دارد، نه‌تنها برای افرادی که نیاز به مراقبت دارند بلکه حتی برای کسانی‌که از دیگران مراقبت می‌کنند نیز چنین احساسی وجود دارد.
مطالعات انجام شده در زمینه دوران کودکی نشان می‌دهد که رفتار کودکان و باور‌ها و اعتقاداتی که کودکان کسب می‌کنند و واکنش‌هایی که در برخورد با دیگران از خود نشان می‌دهند به شدت تحت تاثیر محیط خانه است.
2-3. چیستی و ماهیت خانواده
با نگاهی علمی ‌به موضوع خانواده شاید نتوان به سادگی در مورد ماهیت آن سخن گفت. زیرا این موضوع تداعی کننده مفاهیمی ‌گوناگون و گاه متناقض بوده، درک افراد از آن متفاوت است. برخی از پژوهشگران این حوزه سعی کرده‌اند مفهوم خانواده را بسیار محدود نمایند و از آن تعریف دقیق و روشنی ارائه دهند، در مقابل برخی دیگر آن را بسیار گسترده و باز دیده‌اند و هیچ محدودیت خاصی برای آن قائل نشده‌اند.
گروه نخست بر این باورند که اگر این مفهوم به‌دقت تعریف نشود انگاه نمی‌توان بین مفهوم خانواده با بسیاری از مفاهیم دیگری که به آن نزدیک است تفاوت قائل شد، مثلا نمی‌توان بین روابط خانوادگی که باید حالتی مشروع و پذیرفته شده داشته باشد با روابطی که خارج از چارچوب ازدواج وجود دارد تمایز قائل شد. (اسمارت، 2007)
در ماهیت خانواده باید به دستاورد‌های رشته‌های مختلف علوم اجتماعی در زمینه خانواده اشاره گردد؛زیرا بسیاری از رشته‌های علوم اجتماعی بخصوص، جامعه‌‌شناسی، مردم شناسی، روان‌شناسی، جمعیت‌شناسی و مطالعات تطبیقی در شناخت معنی واقعی خانواده سهم بسزایی داشته‌اند. البته هر یک از این رشته‌ها دارای مفاهیم خاص خود بوده و اگرچه از نظر ظاهری دارای شباهت‌ها و اشتراکاتی هستند، از نظر معنایی نمی‌توان مدعی شد که دقیقا مفهوم مورد نظر در مطالعات خانواده را منتقل ساخته اند. از سوی دیگر رشته‌های گوناگون علمی‌ دارای رهیافت‌های متنوعی بوده، این رهیافت‌ها متضمن برداشت‌های خاصی از مفهوم خانواده و نظریه‌‌های مربوط به آن می‌باشند.
همچنین بعلت آشنابودن واژه خانواده برای همه، مطالعه علمی‌ آن بسیار مشکل است. زیرا هرکس بنا به فرهنگ و جامعه برای آن تعریفی برابر مفهوم خانواده خود ارائه می‌دهد، حتی گاه آن‌را تنها شکل مطلوب خانوادگی می‌داند. در واقع نهاد خانواده در طول تاریخ و در فرهنگ‌های مختلف در شکل‌های گوناگونی تحقق یافته است همچنین یک خانواده معین ممکن است در معرض حوادثی از قبیل فوت اعضا یا جدایی و انتقال به وضعیت تک سرپرستی و موارد دیگر قرار گیرد.
لذا با وجود اهمیت خانواده مفهوم آن هنوز هم یکی از پر ابهام‌ترین مفاهیم بوده، و ارائه تعریفی جامع و جهان شمول از واژه خانواده دشوار می‌نماید و به همین دلیل تعریف‌های ارائه شده معمولا با مشکل عدم جامعیت یا عدم مانعیت رو برو هستند. به همین دلیل وقتی ما به مفهوم خانواده در نظام‌های مختلف حقوقی و اندیشه‌های جامعه‌‌شناسی دقت می‌کنیم از مختصات حد تام برخوردار نیست.
2-4. تعاریف خانواده
با اغماض از مشکلات فوق‌الذکر برخی از مهم‌ترین تعاریف ارائه شده از سوی صاحب نظران رشته‌های مختلف علوم اجتماعی، بیان می‌شود.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   پیامبراکرم (ص)