دلبستگی به خانواده

دانلود پایان نامه

در مطالب بالا به سوال دوم یعنی «ابعاد کارکردی خانواده در آموزه‌های قرآنی چگونه ترسیم گردیده است؟» و به عبارتی دیگر چرایی خانواده اسلامی ‌پاسخ داده شد. اینکه خانواده اسلامی‌ چه کارکرد‌هایی را داراست و در ذیل نگاه سیستمی ‌برون داد‌های سیستم خانواده اسلامی‌کدامند؟ طبق تئوری سیستمی، کار کرد‌های خانواده در واقع اهداف معینی هستند که سیستم قصد دستیابی به آن‌ها را دارد. آرامش، مودت ورحمت، رشد وتکامل فردی، مراقبت وحمایت، تامین وتثبیت جایگاه اجتماعی، زمینه سازی تربیت در دو بخش جامعه‌پذیری و تربیت اجتماعی، کارکرد‌هایی است که محقق با جستجو در آموزه‌های دینی آیات به‌عنوان مهم‌ترین کار کرد‌های خانواده اسلامی‌استخراج نموده است.
کارکرد‌های فوق در واقع غایات منتسب به خانواده اسلامی‌هستند. خانواده در نگرشی کلان، خود به‌عنوان یکی از خرده سیستم‌های نظام آفرینش لحاظ می‌شود. در مبانی هستی‌شناسی دینی، آفرینش جهان هستی غایتمند ودارای هدف می‌باشد. بدین ترتیب خرده نظام‌های مطلوب اسلام در حوزه‌های خانواده، اقتصاد، سیاست وسایر آن ضمن آن‌که هر یک اهداف خاص خود را دنبال می‌کنند، در راستای تحقق بخشیدن به هدف غایی نظام بزرگ آفرینش که همان هدف غایی حیات طیبه است مقرر گردیده‌اند.
4-17. دلالت‌های تربیتی
در این قسمت به بررسی پرسش سوم پرداخته می‌شود که «دلالت‌های تربیتی خانواده مبتنی بر آموزه‌های قرآن کدامند؟» و «چه دلالت‌های تربیتی می‌توان از مباحث پیشینی ساختار و کارکرد استخراج نمود؟» برای این منظور، دلالت‌های تربیتی برگرفته شده از ابعاد ساختاری و عملکردی خانواده مبتنی بر آموزه‌های قرآن در امر تربیت بررسی می‌گردد.
منظور از دلالت، پیآمد‌های عملی مباحث نظری است. منظور از دلالت‌های تربیتی، اصول حاکم بر بنیان خانواده است که مبتنی بر نتایج مباحث ساختار و کارکرد خانواده، استخراج می‌گردد.
اینگونه پیآمد‌ها را شاید بتوان ذیل مباحث گوناگونی بیان نمود؛ لیکن آن‌چه در اینجا به عنوان دلالت‌های تربیتی مد نظر محقق می‌باشد، دو مورد اساسی است. نخست، برخی از مهم‌ترین اصول حاکم در تیپ خانواده اسلامی‌و ویژگی‌هایی که از آن اصول برگرفته شده است. دوم، اصول مربوط به فرزند‌پروری و روش‌های که از آن اصول بدست می‌آید.
علت توجه به این دو دسته از اصول از این رو است که اهم دستاورد‌های ساختاری و کار کردی در روابط اعضای خانواده به عنوان رابطه همسران، و والدین و فرزندان نمود می‌یابد. در بحث دلالت‌ها این تحقیق بدنبال آن است که خانواده‌ای که بر مبنای ساختار اسلامی‌بنا نهاده شده و افراد آن از صفات لازم برخوردار می‌باشند واهداف خانواده اسلامی‌را دنبال می‌نمایند، چه اصولی در روابط آن‌ها به‌عنوان تجلی صفات و کارکرد نمایان است؛ به بیان دیگر صفات مورد نظر و کارکرد‌های ارائه شده چه نتایجی را برای خانواده بدنبال خواهد داشت؟ بهترین زمینه بروز نتایج، هم اصولی است که در تیپ خانواده رعایت می‌شود و هم در ادامه نوع فرزند‌پروری که به‌عنوان ثمره خانواده انتخاب می شود.
لذا این پرسش‌ها مطرح می‌گردد:خانواده‌ای که با ساختار اسلامی‌معماری و بنا نهاده شده است و برای وصول به کارکرد‌های اسلامی‌تلاش می‌نماید یا به آن‌ها دست یافته است چه ویژگی‌هایی خواهد داشت؟ این خانواده در مورد پرورش فرزند یافرزندان به‌عنوان دستاورد عملی و آشکار خانواده در راستای ساختار وکارکرد بیان شده، از میان سبک‌های فرزند پروری، کدام نوع را بر خواهد گزید؟
4-18. تیپ خانواده اسلامی
با توجه به فصل دوم، تیپ‌های خانواده در سه گروه متلاشی، متزلزل ومتعادل قرار گرفت.
در نگاه نخست می‌توان خانواده متعادل را هم راستا وهمسو با خانواده اسلامی‌دانست. ویژگی‌های برشمرده برای خانواده متعادل، در متون دینی به وضوح یافت می‌شود و اجمالا در تایید خانواده متعادل می‌توان شاخصه‌های ذیل را مشاهده نمود.
هر فرد در موقعیت واقعی خویش قرار گرفته است و از جانب دیگران مورد تایید وبرتر از آن مورد تکریم واقع می‌گردد. چنان که پیامبر (ص) فرمودند: هر کس همسرش را تکریم نماید خدای عزوجل را تکریم نموده است. (مجلسی، ج103، 1403).
دیدگاه تکمیلی، حمایتی و اصلاحی به دیگری (دیگران) وجود دارد هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ انْتُمْ لِباسٌ لَهُن (بقره، 187).
اغماض به موقع، اذا ما غَضِبُوا هُمْ یغْفِرُونَ (شوری، 37)، تذکر به جا (تحریم، 6)، همچنین عواطف، امتیازات، مسوولیت‌ها وایفای نقش‌های متعادل الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلى‏ بَعْضٍ وَ بِما انْفَقُوا مِنْ امْوالِهِم (نساء، 34)، مدیریت متکی بر مشورت و هماهنگی افراد با یکدیگر وَا َمْرُهُمْ شُورى‏ بَینَهُمْ (شوری، 38) از مولفه‌های این خانواده می‌باشد.
حفظ حریم و امنیت که از مشخصات خانواده متعادل است در مبحث مرز‌های خانواده اسلامی‌ بیان گردید. چیزی بر دلبستگی به خانواده ترجیح داده نمی‌شود. هم چنان که رسول اکرم فرمودند: نشستن مرد در کنار همسرش، نزد خدای متعال از اعتکاف در مسجد من محبوب تر است. (حرالعاملی، ج14، 1414)
انتقاد‌ها به شیوه‌ای غیر مستقیم، موردی، فردی و منصفانه انجام می‌گیرد. افراط و تفریط و بزرگ نمایی و بهانه جویی وجود نداشته به همین جهت آسیب‌های روانی در آن کمتر دیده می‌شود. (مریم، 42-45)
تبادل عاطفی هم به شیوه قلبی صورت می‌گیرد. پیامبر فرمودند؛ هرگاه ایمان بنده‌ای زیاد شود، محبت او نسبت به همسرش زیاد می‌گردد. (نوری، ج14، 1408) وهم به شیوه کلامی‌وعملی. وَعاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ (نساء، 19)
خانواده پس از حصول تعادل، به تکامل و بالندگی می‌رسد و آن زمانی است که حداکثر قابلیت‌ها و توانایی‌های وجودی اعضای آن کشف شود و مورد پرورش و توسعه و گسترش قرار گیرد. خانواده اسلامی‌با توجه به اصول برگرفته شده از مباحث ساختاری و کارکردی و ویژگی‌‌های آن، در جایگاهی والاتر و برتر از سه نوع دیگر قرار می‌گیرد و لذا می‌توان نام خانواده متعالی را برای آن در نظر گرفت.
4-19. اصول بدست آمده برای خانواده متعالی
در استنتاج اصول، از استدلال قیاسی و نوع قیاس عملی بهره گرفته می‌شود. قیاس عملی، متشکل از دست کم یک مقدمه هنجارین و یک مقدمه توصیفی است. در واقع، یکی از گزاره‌ها توصیفی و دیگری تجویزی است و نتیجه‌ی آن نیز اشاره به یک تصمیم عملی دارد و تجویزی می‌باشد. مقدمه هنجارین یا کبرا، نه‌تنها در بر گیرنده مواردی است که از خوبی برخی چیز‌ها سخن گفته می‌شود بلکه شامل مواردی است که بیانگر خواسته یا نیاز فرد است. مقدمه دوم، ناظر به وسیله نیل به خواسته یا هدف مذکور در مقدمه هنجارین است. نتیجه حاکی از عمل یا استفاده از آن وسیله برای رسیدن به غایت مذکور است. همچنین نتیجه می‌تواند بیانگر داوری عملی باشد که منجر به تحقق عمل گردد.
در ابتدای فصل و در پاسخ به سوال نخست تحقیق، ابعاد ساختاری خانواده در آموزه‌های اسلامی‌ترسیم گردید. در ادامه و در پاسخ به دومین سوال حقیق، ابعاد کارکردی خانواده در آموزه‌های قرآنی ترسیم شد. از پاسخ سوال اوّل و دوم مربوط به مباحث ساختار و کارکرد، گزاره‌ها‌ی توصیفی و تجویزی حاصل می‌گردد. سپس برای پاسخ به سوال سوم، با استفاده از روش قیاس عملی، از گزاره‌ی توصیفی و تجویزی، اصول تربیتی (چگونگی‌های کلی) مربوط استنتاج می‌شود. بنابراین گزاره‌های بدست آمده از بررسی ابعاد ساختاری خانواده و ابعاد کارکردی آن به‌عنوان گزاره‌های مقدماتی در نظر گرفته می‌شود و طبق استنتاج علمی‌بیان شده، سوال سوم تحقیق پاسخ داده می‌شود. اصول بدست آمده از مقدمات فوق، طبق روش یاد شده، دلالت‌های تربیتی مورد نظر را بوجود می‌آورد که در واقع از سیستمی ‌با ساختار و کارکرد‌های گفته شده، انتظار می‌رود. برخی از مهم‌ترین اصولی که از گزاره‌های بدست آمده از ساختار و کارکرد برای خانواده متعالی منتج می‌شوند، عبارتند از:
4-19-1. اصل هدفمندی
گزاره تجویزی برگرفته از پاسخ سوال اول: ایمان به عنوان مهم‌ترین عنصر و شاخص‌ترین صفات، باید در تشکیل ساختار خانواده لحاظ شود.
گزاره توصیفی: فرد مومن در مسیر زندگی خود هدفمند عمل می‌کند. (زندگی مومن، پوچ و بی هدف نیست).
گزاره تجویزی نتیجه شده از دو گزاره‌ی مقدماتی اول و دوم: افراد مومن در تشکیل خانواده باید دارای هدف باشند.
و از آنجا که والاترین هدف آفرینش، حیات طیبه‌ است، نتیجه می‌شود که مهم‌ترین هدف فرد با ایمان از تشکیل خانواده، دستیابی به حیات طیبه است.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   ماوراءالنهر