تامین مالی

یکی از  وظایف مدیریت مالی تعیین ترکیب بدهی ها و حقوق صاحبان سهام است. بدهی ها و حقوق صاحبان سهام نشان دهنده منابع مالی هستند که شرکت برای به دست آوردن دارایی ها از آنها استفاده می کنند(پی.نوو، 1388، ص9). در ادامه دو روش سنتی تامین مالی یعنی تامین مالی از طریق بدهی و تامین مالی از طریق سهام را مورد بحث و بررسی قرار می دهیم.

2-3-1 تامین مالی از طریق بدهی

بدهی پولی است که معمولاً در مقابل یک وثیقه[1] به مالک کسب و کار داده می شود، مشروط بر این که اصل بدهی به همراه بهره ای ثابت یا متغیر در زمانی خاص باز پرداخت شود.

2-3-1-1 انواع بدهی

اساساً چهار نوع بدهی وجود دارد : 1) بدهی ممتاز[2]  2) بدهی تابع[3]   3) بدهی بلند مدت[4]   4)بدهی کوتاه مدت[5]

دو نوع بدهی اول اشاره به ارجحیتی دارد که قرض دهنده نسبت به وام گیرنده دارد. دارندگان بدهی ممتاز اولویت بیشتری نسبت به تهیه کنندگان سایر بدهی ها و سهام دارند. دارندگان بدهی ممتاز، اعتباردهندگان ایمنی هستند که وجوه،  قبل از پرداخت به هر اعتباردهنده ای به آنها پرداخت می گردد. اگر شرکتی منحل شد، این اعتبار دهندگان در اولویت هستند و با فروش دارائی های شرکت، طلب خود را وصول می کنند. بعد از تسویه حساب با اعتبار دهندگان ممتاز، چنانچه پولی باقی ماند، نوبت به ارائه دهندگان تابع می رسد.

یک وام دهنده به سادگی وضعیت ممتاز بودن را به دست نمی آورد زیرا او اولین وام را ارائه می دهد. این حالت در صورتی به وجود می آید که وام دهنده درخواست کند و تمام وام دهندگان دیگر نیز این موضوع را بپذیرند. این امر گاهی اوقات مشکلاتی به وجود می آورد زیرا بعضی وام دهندگان ممکن است به رد این موضوع بپردازند.

بدهی تابع تابعی از بدهی ممتاز می باشد اما نسبت به سهام اولویت دارد. این بدهی برای تأمین سرمایه در گردش، مخارج سرمایه ای و اکتسابات اخذ می شود. این نوع بدهی نسبت به بدهی ممتاز گران تر می باشد.این دو نوع بدهی به همراه سهام ساختار سرمایه شرکت را تشکیل می دهند. بنابراین هنگامی که گفته می شود شرکت اهرم بالایی دارد، بدین معنی است که این شرکت بدهی بلند مدت زیادی دارد.

بدهی که در دورۀ طولانی تر از 12 ماه مستهلک می شود، بدهی بلند مدت نام دارد (LTD). این نوع بدهی می تواند ممتاز یا تابع باشد. این نوع بدهی در قسمت بدهی های بلند مدت ترازنامه یافت می شود. وام هایی که برای خرید املاک یا تجهیزات اخذ می گردند، معمولاً بلند مدت و چند ساله هستند.

در مقابل، بدهی های کوتاه مدت (STD) بدهی هایی هستند که دوره بازپرداخت آنها کمتر از 12 ماه می باشد. بدهی های کوتاه مدت به دو شکل هستند: بدهی کوتاه مدتی که برای سرمایه در گردش مورد استفاده قرار می گیرند و سررسید[6] جاری بدهی بلند مدت. این نوع بدهی در بخش بدهی های جاری ترازنامه جای می گیرد. بدهی  کوتاه مدت معمولاً هزینه بالاتری  نسبت به بدهی بلند مدت دارد و این نوع بدهی معمولاً برای خرید موجودی و تأمین مالی برای انجام فعالیت های روزانه مورد استفاده قرار می گیرد.

2-3-1-2 مزایا و معایب تامین مالی از طریق بدهی

اکنون به بیان نقاط قوت و ضعف تأمین مالی از طریق بدهی می پردازیم.

مزایا

  • مالکیت سهامداران حفظ می شود.
  • هزینه سرمایه پایین است.
  • پرداخت های وام قابل پیش بینی است.
  • دوره 5 تا 7 ساله برای باز پرداخت آن وجود دارد.
  • بدهی می تواند شامل ارزش افزوده وام دهندگان باشد.
  • بدهی یک سری مزایای مالیاتی ایجاد می کند.

معایب

  • ضمانت شخصی مورد نیاز است.
  • وام دهنده می تواند باعث ورشکستگی کسب و کار شود.
  • مقدار وام ممکن است محدود به میزان دارایی شرکت شود.
  • پرداخت ها باید بدون توجه به سود شرکت انجام پذیرد(روجرز، 2009، ص 234-231).

2-3-1-3 منابع تأمین مالی از طریق بدهی

تامین مالی از طریق بدهی شامل وجوهی است که مالکان کسب وکارها استقراض کرده و باید به همراه بهره آن را بازپرداخت کنند. بسیاری از مالکان به نوعی از سرمایه ناشی از بدهی (استقراض) برای راه اندازی شرکتهای خود بهره می برند. اگرچه وجوه قرض گرفته شده به مالک این اجازه را می دهد که مالکیت کامل شرکت را در اختیار داشته باشد، با این حال او باید بدهی ایجاد شده در ترازنامه را تعهد کند و به همین ترتیب آن را به همراه بهره متعلق به آن، در آینده بازپرداخت کند. افزون بر این، به دلیل ریسک بیشتر کسب و کارهای کوچک، آنها باید نرخ بهره بیشتری را نیز پرداخت کنند. با وجود این، هزینه های تامین مالی از طریق استقراض اغلب پایین تر از تامین مالی از طریق سهام بوده و برخلاف تامین مالی از طریق سهام متضمن رقیق شدن مالکیت مالکان در شرکت نیست.

مالکی که در جستجوی تامین مالی از طریق استقراض است، به سرعت با دامنه گسترده ای از گزینه های اعتباری روبرو می شود. در ادامه منابع تامین مالی از طریق بدهی (استقراض) مرور خواهد شد.

بانک های تجاری

بانک های تجاری بیشترین تعداد و بیشترین تنوع وامهای کسب وکارهای کوچک را ارائه می کنند. مالکان کسب و کارها، بانک ها را به عنوان اولین قرض دهندگان مدنظر قرار می دهند. بانک ها غالبا در فعالیتهای اعطای وام خود محافظه کارانه عمل می کنند و ترجیح می دهند تا در هنگام تخصیص وامهای خود به کسب و کارهای کوچک، آنها را به شرکتهای در حال فعالیت اعطا کنند تا به یک شرکت نوپای با ریسک بالا. چنانچه بانکی در اعطای وام خود به یک شرکت دچار اشتباه شود، ترجیح می دهد که جریان وجوه نقد کافی برای بازپرداخت وام موجود باشد. نخستین پرسشی که هنگام ارزیابی طرح کسب و کار مالکان در ذهن بیشتر بانکداران نقش می بندد این است که “آیا این کسب وکار قادر به ایجاد وجوه نقد کافی برای بازپرداخت وامی هست که دریافت کرده است ؟” گرچه بانک ها برای تضمین وامهایشان بر وثیقه متکی هستند ولی آنچه بازپرداخت وام را در موعد مقرر تضمین می کند جریان نقد کافی شرکت است. از سوی دیگر، تهیه وثایق و راکد گذاردن آن نیز برای شرکتها هزینه هایی را در بردارد.

وام های کوتاه مدت

وامهای کوتاه مدت که برای کمتر از یکسال در نظر گرفته شده اند، رایج ترین نوع وامهای تجاری اعطاء شده به بنگاه های کوچک است. این وجوه نوعا برای پرکردن حساب سرمایه در گردش برای تامین مالی خرید موجودی بیشتر، بالا بردن برونداد (محصول)، تامین مالی فروش اعتباری و یا بهره گیری از تنزیل نقدی به کار می رود. این وام هنگامی بازپرداخت می شود که موجودی به وجوه نقد تبدیل شود.

وام های میان مدت و بلند مدت

وامهای میان مدت و بلند مدت برای مدت یکسال یا بیشتر ارائه می گردد و معمولا در افزایش سرمایه ثابت به کار می رود. بانک ها این وامها را برای راه اندازی و آغاز به کار یک کسب و کار، ساخت یک کارخانه، خرید املاک و تجهیزات و تامین وجوه برای دیگر سرمایه گذاریهای بلندمدت اعطا می کنند. بازپرداخت این وام معمولا ماهیانه یا فصلی تعیین می شود.

خط های اعتباری و اعتبارات اسنادی

یک خط اعتباری به منظور حفظ جریان نقدی مثبت، وجوه کوتاه مدتی را به شرکت ارائه می کند، سپس هنگامی که در مراحل بعد شرکت توانست مبالغ مورد نظر را به دست آورد، این وام بازپرداخت می گردد. یک مزیت خط اعتباری این است که تا زمانی که وجوه، بازپس گرفته نشود بهره ای به آن تعلق نمی گیرد، در حالی که در زمان نیاز جریان نقدی این خط فورا در دسترس واقع می گردد. اعتبار اسنادی نیز می تواند در هنگام معامله با یک توزیع کننده جدید که ممکن است از نظر اعتباری شرکت دارای تضمین کافی نباشد، به کار گرفته شود. در چنین زمانی بانک می تواند با ارائه یک اعتبار اسنادی، پرداخت به شرکت را ضمانت کند.

وام دهندگان به پشتوانه دارایی (وام رهنی)

وام دهندگان به پشتوانه دارایی، این امکان را برای کسب و کارهای کوچک فراهم می سازند تا وجوهی را از طریق وثیقه گذاردن داراییهای بعضا بیکار خود (حسابهای دریافتنی، موجودیها، تجهیزات ثابت و…) قرض بگیرند. حتی شرکتهای غیرسود ده که صورتهای مالی آنها نمی تواند متصدیان وام را برای پرداخت وامهای رایج متقاعد کند، می توانند وامهای با پشتوانه دارایی را دریافت کنند. چنین شرکتهایی که جریان نقدی ضعیف دارند اما از لحاظ دارایی غنی هستند از این طریق می توانند از داراییهای نابهره ور خود برای تامین مالی توسعه شرکت و یا عبور از بحرانهای مالی استفاده کنند.

اعتبار تجاری

فروشندگان و عرضه کنندگان معمولاً خرید مواد اولیه و قطعات شرکتها را به مدت ۳۰ تا ۹۰ روز یا بیشتر با نرخ بهره معین تامین مالی می کنند.

عرضه کنندگان تجهیزات

بیشتر فروشندگان تجهیزات از طریق ارائه تسهیلات خرید، مالکان کسب و کارها را تشویق می کنند تا تجهیزات مورد نیاز خود را از آنان خریداری کنند. این روش تامین مالی تا حدود زیادی مشابه اعتبار تجاری است. معمولاً فروشندگان تجهیزات، یک شرایط اعتباری منطقی با پرداخت منصفانه که در طول عمر تجهیزات به طورمتعادل تقسیط شده باشد را پیشنهاد می کنند.

شرکتهای تامین مالی تجاری

شرکتهای تامین مالی تجاری انواع مشابهی از وامهای بانکی را در اختیار قرار می گذارند و معمولاً ریسک بیشتری را نیز نسبت به رقیبان محافظه کارشان، در پرتفوی وامهایشان تقبل می کنند. این شرکتها معمولاَ گزینه های اعتباری بسیاری را همانند بانک های تجاری پیشنهاد می کنند، با وجود این به دلیل اینکه وامهای آنها دربردارنده ریسک بیشتری است، شرکتهای تامین مالی تجاری نرخ بهره بیشتری را نسبت به بانکهای تجاری درخواست می کنند.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مراحل ﺗﻌﻬﺪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ و انواع آن

مؤسسات وام و پس انداز (S&Ls)

تخصص موسسات وام و پس انداز در ارائه وامهایی برای داراییهای واقعی است. علاوه بر نقش سنتی آنها در ارائه وامهای رهنی برای مسکن، این موسسات منابع مالی را برای داراییهای تجاری و صنعتی نیز ارائه می کنند. در یک وام نوعی تجاری یا صنعتی، مؤسسات وام و پس انداز تا ۸۰ درصد از ارزش دارایی را با برنامه زمانی بازپرداخت تا ۳۰ سال قرض خواهند داد.

کارگزاری ها

در برخی کشورها کارگزاری ها نیز در زمره شرکتهای وام دهنده جای می گیرند و بسیاری از آنها وامهایی را در نرخهای کمتر از نرخ بهره بانکی به مشتریانشان ارائه می دهند. این وامهای پوششی، نرخهای بهره کمتری دارند، چراکه از پشتیبانی وثیقه هایی سهام و اوراق قرضه موجود در پرتفولیوی مشتری برخوردارند که باکیفیت و باتوان نقدشوندگی بالا هستند. نرخ بهره تعیین شده بستگی به نرخی دارد که کارگزار خود برای وام گرفتن آن مبالغ پرداخته است.

شرکت های بیمه

در دیگر کشورها برای بسیاری از مالکان، شرکتهای بیمه عمر می توانند منبع مهم دستیابی به سرمایه کسب و کار تلقی شوند. شرکتهای بیمه دو نوع اساسی وام را ارائه می کنند. وامهای بیمه نامه ای و وامهای رهنی. وامهای بیمه نامه ای بر پایه مبالغی ایجاد شده است که از طریق حق بیمه پرداخت می شود. این وامها توسط بهترین نوع وثیقه ها تضمین می شوند (پول نقدی که مالک کسب و کار قبلاً و از طریق حق بیمه پرداخته است). اساساً شرکت بیمه پول شخص مالک را به خود او قرض می دهد و به دلیل آنکه قاعدتا با هیچ ریسک نکولی مواجه نمی شود، این وامها در نرخ بهره های مطلوب ارائه می شوند. شرکت های بیمه همچنین وامهای رهنی بلندمدتی را برای خرید داراییهای واقعی ارائه کرده اند. این نوع وامها بر پایه ارزش دارایی واقعی خریداری شده، قرار گرفته اند. شرکتهای بیمه تا ۷۵ یا ۸۰ درصد از ارزش املاک و مستغلات را پوشش می دهند و به شرکت اجازه می دهند تا جدول زمانی بازپرداخت بیش از ۲۵ یا ۳۰ سال را بر عهده گیرد.

اتحادیه های اعتباری

اتحادیه های اعتباری که تحت مالکیت اعضای خود قرار دارند، شناخته شده ترین مؤسسات برای ارائه وامهای مصرفی و خودرو به شمار می روند. با وجود این اکنون بسیاری از آنها خواهان آن هستند که وجوهی را برای راه اندازی کسب و کارها به اعضای خود قرض دهند. اتحادیه های اعتباری وام خود را به هر شخصی ارائه نمی دهند، بلکه جهت واجدالشرایط شدن برای دریافت وام، یک مالک می بایستی به عضویت یک اتحادیه اعتباری درآید.

اوراق قرضه

اوراق قرضه غالباً به عنوان منبع شناخته شده تامین مالی برای شرکتهای بزرگ محسوب می شوند. گرچه کسب و کارهای کوچکتر کاندیدای مناسبی برای صدور اوراق قرضه نیستند، با وجود این برخی از شرکتهای کوچک هنگامی که با پاسخ منفی دیگر قرض دهندگان مواجه می شوند، اوراق قرضه را منبعی مناسب برای تامین وجوه مورد نیاز خود می یابند.

عرضه های خصوصی

فرایندی است که طی آن شرکت برای استقراض و صدور اسناد تعهدآور تنها به معدودی از وام دهندگان ـ معمولاً شرکتهای بیمه یا صندوقهای بازنشستگی ـ روی می آورد و استقراض از طریق انتشار عام اوراق انجام نمی گیرد. بدهی عرضه خصوصی پیوندی است میان یک وام معمولی و اوراق قرضه، چرا که به صورت بالذات یک اوراق قرضه محسوب می شود اما شرایط آن به مانند وام به نیازهای فردی قرض گیرنده بستگی دارد. اوراق بهاداری که به عرضه خصوصی تبدیل شده است، چندین مزیت را نسبت به وامهای عادی بانکی داراست که از جمله آنها می توان به نرخ بهره ثابت، سررسید بلندمدت تر، محدودیتهای کمتر و نهایتا ریسک پذیری بیشتر سرمایه گذاران خصوصی اشاره کرد.

کمک های دولتی

در بسیاری از کشور ها، دولتها برای کمک به مالکان در راه اندازی کسب و کارهای نوپا و یا در حال رشدشان، تسهیلاتی را با نرخ بهره پائین یا بازپرداخت بلندمدت اعطا می کنند. بنا به مقتضیات مکانی، در این بخش به سازمانها و نهادهای گوناگونی که در ایران، گزینه هایی از این نوع منابع مالی را در اختیار مالکان می گذارند، اشاره می شود.

  • صندوق حمایت از فرصتهای شغلی؛
  • صندوق تعاون کشور؛
  • دفتر همکاریهای ریاست جمهوری؛
  • بانک کشاورزی؛
  • سازمان همیاری اشتغال جهاد دانشگاهی؛
  • سازمان صنایع کوچک؛
  • سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران؛
  • شرکت شهرکهای صنعتی ایران؛
  • سازمان ملی جوانان؛
  • وزارت صنایع؛
  • سازمان مدیریت و برنامه ریزی(www.isfahanportal.ir).

2-3-2 تامین مالی از طریق سهام

سرمایه سهام پولی است که از طریق انتقال مالکیت شرکت، تهیه می شود. سرمایه گذار سهام، درصدی از مالکیت شرکت را به دست می آورد که به طور ایده آل متناسب با رشد شرکت، قیمت گذاری[7] می شود. همچنین سرمایه گذار ممکن است بخشی از سود سالانه شرکت را دریافت نماید که سود تقسیمی[8] نام دارد که بر مبنای درصد مالکیت تعیین می گردد.

2-3-2-1 مزایا و معایب تامین مالی از طریق سهام

مزایا:

  • هیچ ضمانت شخصی مورد نیاز نیست.
  • هیچ وثیقه ای مورد نیاز نیست.
  • پرداخت های وجه نقد منظم مورد نیاز نیست.
  • چنین سرمایه گذارانی ممکن است سرمایه گذاران با ارزش افزوده ای باشند.
  • سرمایه گذاران سهام نمی توانند شرکت را مجبور به ورشکستگی کنند.
  • به طور میانگین، شرکت هایی که از طریق سهام سرمایه گذاری می کنند، رشد سریعتری دارند.

معایب:

  • سود های تقسیمی قابل کاهش نسیت.
  • مالکان شریک جدیدی پیدا می کنند.
  • این روش خیلی گران است.
  • مالکان ممکن است قدرت خود را از دست بدهند.

2-3-2-2 منابع سرمایه سهام

بسیاری از منابع سرمایه بدهی می توانند به عنوان منابع سرمایه سهام نیز در نظر گرفته شوند. بنابراین مواردی که برای آن منابع گفته شد، در اینجا هم کاربرد دارد(روجرز،2009، ص:276-275).

علاوه بر دو روش تامین مالی مذکور، روش دیگری با عنوان استفاده از مکانیزم بازار سرمایه داخلی درشرکت های چندبخشی وجود دارد که در ادامه این روش را مورد بحث و بررسی قرار می دهیم.

2-3-3 تئوری سلسله مراتبی روش های تامین مالی

نظریه سلسله مراتبی الگوهای تامین مالی برای اولین بار توسط مایرز[9](1984) به صورت زیر عنوان شده است:

  • شرکت ها منابع تامین مالی داخلی را ترجیح می دهند.
  • یک نسبت تقسیم سود هدف با توجه به موقعیت های سرمایه گذاری انتخاب شده و از تغییرات یکباره در سود تقسیمی اجتناب می شود.
  • برقراری سیاست تقسیم سود ثابت همراه با تغییرات غیرمنتظره در سودآوری و موقعیت های سرمایه گذاری، بدان معنی که گاهی اوقات جریانات نقدی ایجاد شده داخلی بیشتر و گاهی اوقات کمتر از هزینه های سرمایه ای است. اگر جریان های نقدی بیشتر از هزینه های سرمایه ای باشد، شرکت بدهی های خود را بازپرداخت می کند. اگر جریانات نقدی کمتر از هزینه های سرمایه ای باشد، شرکت از مانده حساب های بانکی خود استفاده می کند و یا به فروش اوراق بهادار قابل فروش(کوتاه مدت) خود مبادرت می ورزد.
  • در صورت نیاز منابع تامین مالی خارجی، شرکت ها ابتدا مطمئن ترین اوراق بهادار را انتشار می دهند. بر این اساس شرکت ها ابتدا از بدهی، سپس در صورت امکان از اوراق قابل تبدیل و یا از سهام عادی برای برای تامین مالی استفاده می کنند(ابزری و دیگران، 1386).

 

2-3-4 عوامل تعیین کننده ساختار تامین مالی

از جنبه تئوری، تصمیم گیری مدیران پیرامون ساختار بهینه تامین مالی، تحت تاثیر عوامل گوناگونی همچون عوامل سیاسی، اقتصادی و مقررات قانونی قرار دارد. لذا تعیین استراتژی ساختار تامین مالی علاوه بر آنکه متاثر از برخی متغیرهای کلان اقتصادی همچون تورم، نرخ بهره، سیاست های اعطای تسهیلات در نظام بانکی و مالیات می باشد، تحت تاثیر عواملی چون هزینه تامین مالی، ریسک مالی و تجاری شرکت ها، ترکیب دارایی ها همراه با محدودیت های قراردادی در جذب منابع از طریق ایجاد بدهی و بازنگری در قوانین بورس اوراق بهادار قرار دارد(دسینه و دیگران، 1388).

2-3-5 دلایل ترجیح شرکت ها به تامین مالی داخلی

  • مدیران هنگام استفاده از منابع داخلی از انعطاف پذیری بیشتری برخوردار هستند. برای مثال، مدیران می توانند منابع مورد نیاز پروژه های سرمایه گذاری را سریع تر تامین کنند و این طرح ها را به مرحله اجرا درآورند و بدین ترتیب هم از هزینه های تاخیر در اجرای پروژه های سرمایه گذاری جلوگیری کنند و هم امتیاز افزایش وجوه از طریق منابع خارجی را برای دوره های آتی حفظ کنند.
  • شرکت ها در زمان استفاده از منابع خارجی، مجبور به تحمل هزینه های قانونی، حسابداری، حق الزحمه های ظهرنویسی و مانند آن هستند که اغلب اوقات، اینگونه هزینه ها در زمان استفاده از تامین مالی داخلی وجود ندارند.
  • به دلیل عدم وجود تقارن اطلاعاتی بین مدیریت و سرمایه گذاران برون سازمانی درباره فرصت های سرمایه گذاری شرکت، بازار ممکن است اوراق بهادار جدید شرکت ها را کمتر از واقع ارزیابی کند و موجبات انتقال ثروت را از سهام داران موجود به سهامداران جدید فراهم آورد.

بنابراین هزینه های تامین مالی داخلی کمتر از هزینه های تامین مالی خارجی است(کردستانی و نجفی، 1389).

[1]  Collateral

[2]  Senior

[3]  Subordinated

[4] Long-term Debt

[5] Short-term Debt

[6]  Maturity

[7] Appreciate

[8]  Dividends

[9] Myers