اهمیت قابلیت جذب دانش در نوآوری سازمان

اهمیت قابلیت جذب دانش در نوآوری سازمان

امروزه دانش کلید اصلی رقابت پذیری سازمان ها به شمار می رود . سازمان های جدید مبتنی بر دانش هستند و این بدان معنی است که آنها باید به گونه ای طراحی شوند که بتوانند دانش سازمانی خود را شناخته ، آن را احصاء و ذخیره کرده و در موقع لزوم از آن بهره برداری نمایند و هم چنین نیازهای دانشی خود را شناخته و از اطلاعات و دانش جدید به نحو احسن استفاده نمایند (باقری و اخوان ، 1389 ) .

سازمان ها نوآوری های گوناگونی را دنبال می کنند . نوآوری در خدمات و کالاها ، نوآوری در استراتژی و ساختار و نوآوری در فناوری از آن جمله هستند . منابع دانش خارج از سازمان اغلب برای فرآیند نوآوری در سازمان حیاتی هستند . تحقیقات انجام شده در شناخت ریشه های نوآوری ، نقش برجسته استفاده از دانش محیطی را در فرآیند نوآوری نشان داده اند (حسینی و حاجی پور ، 1387) .

مطالعات و بررسی ها نشان داده که سازمان ها تنها با تکیه بر دانش داخلی خود نمی توانند عملکرد مناسبی در محیط رقابتی داشته باشند و از طریق آن به نوآوری دست یابند . بنابراین برای اینکه سازمان ها در محیط رقابتی بتوانند به مزیت رقابتی دست یابند نیاز است تا علاوه بر دانش داخلی خود ، به شناسایی ، جذب و کاربرد دانش خارجی و جدید پرداخته از منابع دانش خارج از سازمان بپردازند . از این رو توانایی سازمان به منظور شناسایی ، کسب و به کارگیری دانش خارجی ، قابلیت جذب دانش نام دارد که مهم ترین جزء از قابلیت های مربوط به نوآوری در سازمان به شمار می رود . قابلیت جذب عاملی در جهت افزایش سرعت ، فراوانی و میزان نوآوری می باشد و در بعضی از مواقع ، نوآوری به تولید دانش می انجامد که در این صورت خود بخشی از قابلیت جذب سازمانی به حساب می آید (لین و همکاران ، 2002) .

نوآوری به عنوان یک فرآیند سازمانی شامل چهار مرحله شکل گیری فکر نو ، حمایت ، بهبود و استقرار آن است . سازمانی که از قابلیت جذب دانش بالایی برخوردار است ، اتصالاتی با منابع دانش خارجی ایجاد می کند که به مثابه کانال هایی برای انتقال افکار نو به درون سازمان عمل می کنند . بنابراین قابلیت جذب دانش از طریق شناسایی دانش خارج از سازمان می تواند نقش مؤثری در مرحله نخست نوآوری داشته باشد . اجزای دیگر قابلیت جذب دانش از قبیل جو ارتباطات و دانش مرتبط قبلی مراحل بعدی فرآیند نوآوری یعنی حمایت ، بهبود و استقرار را تقویت و تسهیل می کند (حسینی و حاجی پور ، 1387 ) .

در این راستا بعضی از تحقیقات بر نقش قابلیت جذب در رسیدن سازمان به نوآوری تأکید کرده اند برای مثال فسفری و تریبو[1] (2008) بیان کرده اند سازمان ها از طریق قابلیت های کسب دانش و درونی سازی دانش که قابلیت جذب بالقوه را تشکیل می دهند می توانند به نتایج نوآورانه دست یابند . چن و همکاران[2] (2009) نشان داده اند که قابلیت جذب ارتباط مثبت با عملکرد نوآورانه سازمان ها دارد . بنابراین سازمان ها می توانند با قابلیت جذب دانش به موفقیت های بیشتری در زمینه نوآوری دست یابند . زیرا آنها می توانند از طریق این فرآیند فناوری های خارجی را شناسایی و کسب کرده و حتی این فناوری ها و دانش جدید را به شکل مؤثری ارتقاء دهند .

بنابراین با توجه به مطالب ذکر شده در بالا می توان نتیجه گرفت که صرف اتکا به دانش و تکنولوژی داخلی برای رسیدن به نوآوری برای سازمان کافی نیست ، بنابراین نیاز است که سازمان ها علاوه بر دانش داخلی از طریق قابلیت جذب دانش به منابع دانش و تکنولوژی خارج از سازمان هم دسترسی داشته باشند . در واقع می توان گفت که نوآوری از طریق تلفیق دانش و تکنولوژی درونی سازمان و دانش و تکنولوژی خارج از سازمان محقق می شود که در این زمینه نقش قابلیت جذب دانش بسیار ارزشمند می باشد .

2-14 قابلیت جذب دانش و آموزش عالی

امروزه دانشگاه ها و دیگر عرضه کنندگان آموزش عالی نقش مهمی در توسعه جامعه دانایی محور جوامع ایفا می کنند . آنها دانش را تولید ، آموزش و انتقال می دهند و عمده ترین بخش از تحقیقات بنیادی جوامع توسعه یافته را انجام داده  و بیش از یک سوم از محققان چنین جوامعی را در خود جای داده اند . نقش دانشگاه ها و مراکز دانشگاهی در نوآوری های علمی و فناوری رو به تزاید بوده است و بنابراین در توسعه منطقه ای یک مؤلفه کلیدی محسوب می شوند . نظام آموزش عالی مسئولیت کارکردهای مهمی را در جوامع بشری به عهده داشته و دارد . در این راستا ، اعضای هیئت علمی دانشگاه ها یکی از مهم ترین ارکان فرآیند نوسازی آموزش عالی هستند. آنان بیش از پیش نیازمند درک عمیق تری از تحولات اجتماعی ، رشد روزافزون تقاضای اجتماعی برای آموزش عالی ، تغییر کیفیت آن و تصویری نوین از فعالیت های علمی ، آموزشی ، پژوهشی و فرهنگی خود در دانشگاه هستند(یمنی ، 1388 ) .

امروزه ، مؤسسات آموزش عالی دریافته اند که از طریق تدوین راهبردهای دانش آفرینی در محیط های آموزشی ، فعالیت اعضای هیئت علمی و دانشجویان در زمینه سازمانی گسترش می یابد و امکان برنامه ریزی و تصمیم گیری راهبردی و حرکت سازمان به سمت سازمان یادگیرنده فراهم می شود (سلیمی و همکاران ، 1389).

با توجه به حجم مقالات و پژوهش های زیاد در زمینه های علمی توسط اعضای هیئت علمی دانشگاه ها می توان گفت که دانش به سرعت در حال پیشرفت و به روز شدن می باشد . بنابراین دانشگاه ها نیاز دارند تا برای محقق شدن این امر یعنی تولید دانش جدید ، شرایطی را برای اعضای هیئت علمی و هم چنین دانشجویان فراهم کرده تا از طریق قابلیت جذب دانش ، دانش ارزشمندی که در بیرون از مرزهای دانشگاه قرار گرفته را شناسایی و جذب نموده و آن را برای دانشگاه قابل استفاده نمایند .

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   انواع و اقسام ماشین‌های اصلاح

یکی از عوامل مهم در کاربست قابلیت جذب دانش در سازمان ها ، پیوند میان سازمان های جویای دانش و سازمان های دارنده دانش می باشد که از این طریق سازمان های جویای دانش ، دانش با ارزش و جدید سازمان های دارنده دانش را ارزش گذاری ، جذب و قابل استفاده می سازند . در عرصه آموزش عالی نیز پیوند میان دانشگاه های جویای دانش و دانشگاه های دارنده دانش عاملی در جهت کاربست قابلیت جذب دانش در آموزش عالی می باشد . که از این طریق پژوهشگران دانشگاهی می توانند یافته های علمی جدید را از دانشگاه های دیگر جذب کرده و آنها را ارتقاء داده و از این طریق بر گستره علمی و بستر علمی دانشگاه افزوده خواهد گشت . ایجاد محافل و سلسله نشست های علمی ، برگزاری همایش ها ، کنفرانس ها و کنگره های علمی زمینه ای را فراهم می کند که دانشگاه های جویای دانش و سازمان های دارنده دانش به منظور کاربست قابلیت جذب دانش با هم پیوند برقرار می کنند .

از طرف دیگر دانشگاه ها بازتاب پیشرفت دانش محور کشور و توانمندی آن در مدیریت سرمایه های انسانی و رشد تعالی آنها هستند . دانشگاه نهادی است که با تمام حوزه و سطوح جامعه ارتباطات و سیعی دارد و حلقه اتصال بیشتر سازمان ها و نهادهای اجتماعی به شمار می رود ( سهرابی و همکاران ، 1389) . بنابراین در محیط رقابتی سازمان ها می کوشند تا با دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی که منابع ارزشمند و جدیدی از دانش را در خود ذخیره کرده اند ارتباط وسیعی داشته باشند . یکی از عناصر کلیدی برای موفقیت پیوند بین دانشگاه و سازمان های صنعتی ، قابلیت جذب دانش توسط سازمان هایی است که دریافت کننده دانش ارزشمند تولید شده توسط دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی هستند .

کوهن و لونیتال (1990) مفهوم قابلیت جذب دانش را برای اولین بار طراحی کردند که عبارت است از توانایی سازمان برای شناسایی ، کسب و کاربرد اطلاعات جدید و با ارزش خارجی به منظور تحقق نوآوری و توسعه محصولات جدید . مطالعات در زمینه پیوند میان صنعت و دانشگاه ، بیش از پیش بر اهمیت ویژه قابلیت جذب دانش با شایسته دانستن دانش ضمنی تأکید کرده اند . در واقع قابلیت جذب دانش سازمان ها باعث ایجاد پیوند بسیار اثربخشی میان دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی و صنعت می گردد (کداما[3] ، 2008 ) .

بیشاپ و همکاران[4] (2011) اظهار کرده اندکه تعامل سازمان ها با دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی ، به آنها کمک خواهد کرد تا از طریق قابلیت های یادگیری اکتشافی و یادگیری انتفاعی به قابلیت جذب دانش بپردازند . آنان معتقدند که تعامل با دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی برای سازمان ها سه منفعت خواهد داشت:

1- پژوهش های دانشگاهی می تواند به بهبود درک سازمان ها از بنیاد پدیده های خاص و ارتقاء آگاهی از پژوهش های جدید و فرصت های تکنولوژیکی منجر شود که درنتیجه آن قابلیت های یادگیری اکتشافی توسعه خواهد یافت .

2- تعامل با دانشگاه ها می تواند به ارتقاء قابلیت سازمان ها در به کارگیری دانش جدید کمک کند که به دنبال آن محصولات و فرآیندهای جدیدی با هزینه اندک ایجاد می گردد .

3- تعامل با دانشگاه ها قابلیت های حل مسئله در سازمان ها را ارتقاء داده ، و به دنبال آن با استخدام نیروهای تحصیل کرده ماهر و آموزش دیده دانشگاهی ، قابلیت سازمان ها برای تفسیر و انتقال دانش کسب شده در سراسر سازمان را افزایش خواهد یافت .

جدول(2-2) فرآیندهای یادگیری و فواید حاصل از تعامل سازمان ها با دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی را نشان می دهد .

 

 

 

 

 

جدول 2- 2 : فرآیندهای یادگیری و فواید حاصل از تعامل سازمان ها با دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی

 

منافع حاصل از تعامل با دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی

                                                                                     فرآیند های یادگیری
آگاهی و کسب دانش :

– شناسایی منابع برای ایده های جدید

– فراهم کردن یک درک بنیادی از طریق دستیابی به منابع دانش

 

یادگیری اکتشافی

قابلیت جذب دانش                      

 

 

 

 

تفسیر و انتقال دانش کسب شده :

– مساعدت و مشورت مستقیم

– استخدام و آموزش

 

یادگیری اکتشافی و انتفاعی

کاربرد دانش خارجی به منظور انجام فعالیت ها :

– معرفی محصولات جدید به بازار

-کاهش هزینه ها

 

یادگیری انتفاعی

منبع : بیشاپ و همکاران ( 2011)

براساس مطالب ذکر شده در این قسمت می توان دریافت که دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی برای پیشرفت در عرصه های مختلف علمی به قابلیت جذب دانش متکی بوده و مجهز شدن دانشگاه ها به این قابلیت ارزشمند می تواند نتایج و پیامدهای مفیدی را برای آنها به بار آورد .

[1] – Fosfuri and Tribo

[2] – Chen et al

[3] – Kodama

[4] – Bishop et al