اعلامیه جهانی حقوق بشر

دانلود پایان نامه

خانواده در مفهوم حقوقی به معنای دودمان و تبار (دهخدا، 1373) از جهت لغت و نیز به مفهوم همسر و خویشان مرد آمده است و بر سه نوع کوچک، متوسط و بزرگ (الزحیلی) اطلاق می‌گردد. یا بر گروهی از اشخاص اطلاق می‌گردد که به دلیل ازدواج یا نسب با هم پیوند برقرار کرده‌اند و شامل زن و شوهر و فرزندان آن‌ها نیز هست (قانون مدنی، مواد 997، 998، 1005)
همچنین در تعریف حقوقی آن آمده است: «گروهی است که به دلیل قرابت و یا زوجیت، هم بستگی حقوقی و یا اجتماعی یافته و تحت رهبری و ریاست مقامی ‌واحد قرار گرفته است.» (کاتوزیان، 1368)
با توجه به مقررات مختلف می‌توان برای خانواده یک معنی عام (گسترده) و یک معنی خاص (محدود) قائل شد. خانواده به معنی عام یا خانواده گسترده، عبارت از گروهی است مرکب از شخص و خویشان نسبی و همسر او، گروهی که از یکدیگر ارث می‌برند. مواد 862 و 1032 قانون مدنی که طبقات اقربا نسبی را بیان می‌کند، ناظر به اعضای خانواده بدین معنی است. ضابطه این خانواده همان ارث بردن از یکدیگر است خانواده به معنی خاص یا خانواده هسته‌ای عبارت از زن و شوهر و فرزندان تحت سرپرستی آن‌هاست که معمولا با هم زندگی می‌ کنند و تحت ریاست شوهر و پدر هستند.
اندیشمندان علوم اجتماعی عمدتا، خانواده را اولین نهاد اجتماعی قلمداد می‌کنند.
برگس و لاک در اثرشان خانواده می‌نویسند: خانواده گروهی است متشکل از افرادی که از طریق پیوند زناشویی، خونی و یا پذیرش (فرزند خواندگی) با یکدیگر به عنوان شوهر و زن، مادر و پدر، برادر و خواهر در ارتباط متقابلند و یک خانوار واحد را به وجود اورده، (خرده) فرهنگ مشترکی را ایجاد می‌کنند. (برگس و لاک، 1953)
مک ایور می‌نویسد: خانواده گروهی است دارای روابط جنسی چنان پایا و مشخص که به تولید مثل و تربیت فرزندان منجر گردد. (مک ایور، 1937)
تعریف فوق در برابر تعاریف دیگری نظیر دیویس که خانواده را گروهی از افراد می‌داند که روابط آنان با یکدیگر براساس هم‌خونی شکل می‌گیرد و نسبت به یکدیگر خویشاوند محسوب می‌شوند، ( میشل، 1977) برتری دارد. زیرا در تعریف اخیر، فرزندپروری یا قبول فرزند دیگری به عنوان عضوی از خانواده ملحوظ نیست؛ چنان‌چه در آن به قرار داد‌های اجتماعی در امر خانواده توجه نشده است. لیکن اگر خانواده را خاستگاه روابط جنسی پایا بشماریم، این تعریف فقط پاسخگوی نیاز حیات جسمی‌ و غریزی است.
به اعتقاد مورداک خانواده گروهی اجتماعی است با اقامتگاه مشترک، همکاری اقتصادی و تولید مثل. (لی و نیوبی، 1995) اگر خانواده را انگونه که مورداک تعریف می‌کند اقامتگاه مشترک بدانیم، بسیاری از اماکن اجتماعی مشمول این تعریف است.
لوی می‌نویسد: خانواده واحدی اجتماعی است که براساس ازدواج پدید می‌اید. (لوی، 1934)
وی در اثر دیگری در تعریف خانواده می‌نویسد: خانواده پیوندی است که با نهاد ازدواج، یعنی صورتی از روابط جنسی که مورد تصویب جامعه قرار گرفته است، مرتبط است. (لوی، 1948)
هر چند در تعریف فوق سعی بر آن گردیده که ابعاد دوگانه (زیستی، فرهنگی) خانواده مطرح گردند، لیکن بر کارکرد‌های خانواده و وحدت معمول مکانی اعضای آن هیچ تاکیدی نیست.
در نظر بسیاری از مردم، خانواده به منزله‌ی واحد اجتماعی است که شامل یک زوج متاهل و فرزندانشان است و در خانه‌ای در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند. (زاندن، 1990)
ساروخانی خانواده را اینگونه توصیف می‌کند: خانواده در زمره‌ی عمومی‌ترین سازمان‌های اجتماعی است و براساس ازدواج بین دست کم دو جنس مخالف شکل می‌گیرد و در آن مناسبات خونی واقعی یا اسناد یافته به چشم می‌خورد (به همراه این مناسبات شاهد پیوند‌هایی قراردادی مبتنی بر پذیرش فرزند نیز هستیم) خانواده معمولا دارای نوعی اشتراک مکانی است، هرچند همواره چنین نیست و همین نیز وجه تمایز مفاهیم خانواده و خانوار است و کارکرد‌های گوناگون شخصی جسمانی، اقتصادی، تربیتی و غیره را به عهده دارد. بدین قرار خانواده، واحدی است اجتماعی با ابعاد گوناگون زیستی، اقتصادی، حقوقی، روانی و جامعه شناختی. (ساروخانی، 1375)
خانواده چیزی بیشتر از مجموعه افرادی است که با هم در یک فضای فیزیکی و روانشناختی خاصی به سر می‌برند. (امیری، 1388)
در تعریف دیگری از راجرز خانواده چنین توصیف شده است: خانواده، نظامی ‌نیمه بسته است که نقش ارتباطات داخلی را ایفا می‌کند و دارای اعضایی است که وضعیت‌ها و مقام‌های مختلفی را در خانواده و اجتماع احراز کرده و با توجه به محتوای وضعیت‌ها، افکار و ارتباطات خویشاوندی که مورد تایید جامعه‌ای است که خانواده جزو لاینفک آن است ایفای نقش می‌کند. (سیف، 1386)
بند 3 ماده 16 اعلامیه جهانی حقوق بشر مصوب 1948 در این باره می‌گوید: خانواده رکن طبیعی و اساسی اجتماع است و حق دارد از حمایت جامعه و دولت بهره‌مند شود. (صفایی، 1378)
2-5. شکل‌های اصلی خانواده
ساختار خانواده را با ویژگی‌های خاصی چون محل سکونت، پیوند‌های خویشاوندی، چگونگی توزیع قدرت و مسوولیت‌ها و تعاملات درونی بین اعضای آن نشان می‌دهند. در ادبیات خانواده از گذشته تا حال برخی از واژه‌های خاص در جهت معرفی اشکال گوناگون آن بکار رفته است.
مهم‌ترین اشکال خانواده از دیدگاه برخی جامعه‌شناسان خانواده را شامل دو نوع هسته‌ای و گسترده میباشد. (زاندن، 1990)
2-5-1. خانواده هسته‌ای
خانواده هسته‌ای دوران معاصر احتمالا منبعث از الگوی خانواده بورژوازی است. خانواده‌های بورژوازی بخشی از خانواده‌های اوایل دوران صنعتی شدن بودند که زندگی خود را با درآمد‌های ثابتی مانند اجاره، سود سرمایه یا سهام تامین میکردند. در این خانواده‌ها نیز جدایی کامل زندگی و شغلی وجود داشت، اما برخلاف خانواده‌های کارگری، خانواده بورژوازی از لحاظ اقتصادی تامین بود. در این نوع خانواده به دلیل جدا بودن محل شغلی از مکان زندگی و تامین مادی، برای اولین بار امکان دور نگهداشتن زن و کودکان از درگیری‌های اقتصادی و مادی ایجاد شد و برای اولین بار، «خانه» تبدیل به مکانی خصوصی شد که در آن صمیمیت، محبت و احساسات فردی اهمیت بسیار پیدا کرد.
خانواده هسته‌ای منظور خانواد‌ه ای است متشکل از زن و مرد و صرفا فرزندان که ضمن ارتباط با خود با خانواده‌های دیگر نیز تعامل داشته و از نظر تعداد عضو و جایگشت‌های ارتباطی، مناسبتر از بقیه انواع خانواده میباشد. یک خانواده هسته‌ای شامل پدر، مادر، کودکان طبیعی یا فرزند خوانده است. اعضای این خانواده اغلب، با هم در یک خانوار مشترک بسر میبرند در برخی از جوامع سنتی، خانواده هسته‌ای در درون یک شبکه خویشاوندی گسترده زندگی میکنند.
2-5-2. خانواده گسترده

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   سکونتگاه های روستایی