آموزه‌های اسلامی

دانلود پایان نامه

زوجیت و زندگانی زناشویی یک علقه طبیعی است نه قراردادی و قوانین خاصی در طبیعت برای او وضع شده است. این پیمان با همه پیمان‌های دیگر اجتماعی از قبیل بیع و اجاره و صلح و رهن و وکالت و غیره این تفاوت را دارد که آن‌ها همه صرفا یک سلسله قرارداد‌های اجتماعی هستند، طبیعت و غریزه در آن‌ها دخالت ندارد و قانونی هم از نظر طبیعت و غریزه برای آن‌ها وضع نشده است برخلاف پیمان ازدواج که براساس یک خواهش طبیعی از طرفین که به اصطلاح مکانیسم خاصی دارد باید تنظیم شود از این رو اگر پیمان ازدواج مقررات خاصی دارد که با سایر عقود و پیمان‌ها متفاوت است نباید مورد تعجب واقع شود.
ازدواج در اسلام با سایر عقود و قرار دادهای طرفین بسیار متفاوت است. تعبیر بکار رفته برای آن در آیات قرآن بسیاردر خور توجه و تامل بوده، از ازدواج به عنوان «میثاق غلیظ» و پیوندی مستحکم و پایدار یاد می‌گردد (نساء، 21) وَ اخَذْنَ مِنْکُمْ میثاقا غَلیظا (نساء، 21) «ایشان از شما پیمانى استوار گرفته‌اند. » وثوق وثقه به معنای اعتماد و اطمینان و وثاقه یعنی محکم وثابت و مواثقه به معنای معاهده محکم است. راغب اصفهانی می گوید: میثاق پیمانی است که با سوگند و عهد تاکید شده باشد (راغب اصفهانی، 1412) میثاقی که وفاداری، اعتماد، هم عهدی صادقانه، عشق بی پیرآیه می طلبد. میثاقی که رکن استمرار ارزشهای شایسته بشری و عروج به کمالات معنوی و تداوم مبانی ارزشی است پیمانی که بعد از پیمان انسان با خدا، محکم ترین ومقدس ترین پیمان در عالم ملک است (میرخانی، 1380) لذا تمایلات فردی، خود کامگی‌ها و خود محوری های زورمدارانه با اصل این میثاق منافات دارد، و طرفین این پیمان در حفظ و قوام و استحکام آن باید رعایت تمامی اصول ارزشمند را بنمایند بر این اساس می بینیم که از عمده ترین وظایف مشترک زوجین «حسن معاشرت» است. چنان‌چه در اصل 1103 قانون مدنی آمده است که زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت با یکدیگرند.
آیات قرآن کسانی را خردمند می‌شمارد که اهل وفا باشند ونسبت به پیمان‌های خود پایدار بمانند. «… انَّما یتَذَکَّرُاولُوا الْالْبابِ (19) الَّذینَ یوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلاینْقُضُونَ الْمیثاقَ»،… البته فقط صاحبان اندیشه، متوجه خواهند شد؛ آنانى که به پیمان الهى وفامى‏کنند وعهد را نمى‏شکنند. (رعد، 19و20)
«… وَاوْفُوا بِالْعَهْدِ آن الْعَهْدَ کانَ مَسْولا»(اسرا، 34) و به عهد خود وفا کنید که درباره وفاى به عهد سوال خواهد شد.
عهدشکنی و به جای نیآوردن پیمان در پیشگاه خداوند جرمی‌بزرگ به حساب می‌اید. از پیامبر نقل شده که فرمودند: لا ایمان لمن لا امانه له و لا دین لمن لا عهد له؛ هرکه امانتدار نباشد ایمان ندارد وهر که نسبت به پیمانش وفادار نباشد دین ندارد. (مجلسی،، ج72، 1403). پیمان ازدواج نیز پیمانی الهی و وفاداری در آن امری طرفینی است.
4-12. الگوی تصمیم گیری
در گفتمان ساختار خانواده (سبک همسر گزینی) در امتداد معیارهای انتخاب، ‌می‌توان از الگوی تصمیم‌گیری به عنوان حلقه تکمیلی نام برد.
در الگوی تصمیم‌گیری دو مساله اساسی مصلحت زندگی و علاقه دو فرد را باید در نظر داشت.
مصلحت بدون در نظر گرفتن علاقه طرفین، ‌ایجاد مودت و رحمت را دچار مشکل می‌سازد و علاقه بدون رعایت مصلحت، تداوم علاقه را با مشکل روبرو می‌سازد. با این نگاه سه الگوی استبدادی، استقلالی و مشارکتی وجود دارد الگوی استبدادی یا جمع گرایی افراطی مبتنی بر انتخاب و تصمیم دیگران (والدین، خویشاوندان، بزرگترها) می‌باشد در این الگو نقشی برای دو فرد دیده نمی‌شود ویا محوریت ندارد. در بهترین وضعیت، ‌این الگو می‌تواند تامین کننده عنصر مصلحت باشد اما خواست و علاقمندی طرفین را تامین نمی‌کند و مصلحت بدون محبت، رضایت لازم برای تشکیل ساختار خانواده را به ارمغان نمی اورد و تنها پس از تشکیل ساختار خانواده است که دوفرد به تدریج به همدیگر علاقه مند و یا احتمال از یکدیگر متنفر می‌شوند. این مساله اختصاص به جنس خاصی نداشته و براساس منطقی که دارد هر کدام از طرفین را شامل می‌شود ولی به جهتی مسائل فرهنگی و اجتماعی، بیشتر در مورد دختران صدق می‌کند. بنابراین با این الگو، مشکل می‌توان ساختاری مستحکم و پایدار و خانواده‌ای کامیاب را انتظار داشت و انتظارآسیب های خانواده، انتظاری به جا خواهد بود.
الگوی استقلالی یا فرد گرایی افراطی از دو ویژگی بر خورد داراست؛ نخست، کاهش چشمگیر نقش والدین (خویشاوندان) در انتخاب، ودوم تشکیل ساختار بر پایه عشق رمانتیک که پیش تر بیان گردید. این الگودربهترین وضعیت ممکن است بتواند عنصر خواست و علاقه طرفین را لحاظ کند، اما نمی‌تواند عنصر مصلحت را تامین نماید. بدان جهت که اولا، وقتی علاقه طرفین درگیر شد، قدرت تشخیص کاهش می‌یابد برطبق قاعده عشق انسان را کورو کر می‌کند. ثانیا سطح دانش، اگاهی و تجربه افراد در چنین موضوعاتی اندک است. در حالیکه هدف از تشکیل ساختار، فقط یک آغاز عاشقانه نیست بلکه یک تداوم سازگارانه است.
اسلام به عنوان دینی که آموزه‌های آن بر پایه عقلا نیت استوار شده است به طور قطع نمی‌تواند با این الگو موافقت کند زیرا آن‌چه در این الگو به عنوان عشق مطرح است غالبا عشقی غیر واقع بینانه است و با توجه به زود گذر بودن آن، بی ثباتی ساختار و بنای خانواده را رقم می زند.
تفکر دیگر غالب بر این الگو آنست که چون فرد روابط خارج از قاعده و ناسالم را تجربه نموده وبه این روابط عادت می نماید وفردی که اهل اینگونه ارتباطات اعم از حقیقی و مجازی باشد وبه آن عادت نموده باشد زمینه های پیشین خیانت را فراهم می آورد.
الگوی مشارکتی مبتنی بر ایفای نقش والد-فرزند در انتخاب است. در این الگو به گونه ای خاص هر دو گروه نقش دارند. رعایت مصلحت و سنجیدن خیر وشرمساله بیشتر با والدین و البته در تعامل با فرزندان است و رعایت خواست و علاقه طرفین نیز بیشتر با فرزندان می‌باشد در این الگو هر دو عنصر مصلحت و محبت تامین می‌شود. والدین مقدمات تصمیم‌گیری و اطلاعات لازم برای آن را فراهم و فضا را برای فرزندان مشخص تر می‌سازد تا آنان خود به تصمیم برسند و انتخاب کنند. براساس این الگو هم مصلحت‌ها توسط والدین در نظر گرفته می‌شود و فرزندان از تصمیمات شتاب زده و احساسی خود داری می‌کنند و هم خواست و علاقه فرزندان در نظر گرفته می‌شود و از تحمیل نظر والدین جلوگیری می‌شود.
از ظاهر برخی آیات استفاده می‌شود که الگوی سوم که در آن خویشاوندان نقش موثری بر عهده دارند، در مقایسه با الگو های دیگر از اولویت برخورداراست. به رغم این نکته که دستور استحبابی اسلام به ازدواج، متوجه خود همسران است در خطاب وَ انْکِحُوا الْایامى‏ مِنْکُمْ (نور، 32) به همگان، به ویژه بستگان نزدیک و آشنایان توصیه می‌کند که نقش خود را در تزویج افراد بی همسر ایفا کنند
اموزه های دینی به روشنی بر این مطلب دلالت دارند که انتخاب خود افراد به رسمیت شناخته می‌شودو درازدواج باید موافقت فرد جلب شود و جز با نظر او ازدواج صورت نگیرد. در واقع این عشق تایید و از حدوث و استمرار آن استقبال شده است ولی به عنوان مبنا و پیش شرط مطرح نگردیده است.
گزینش منطقی، گزینشی خواهد بود که خرد، رهبری آن را عهده داراست ورایزنی، نقش ایفا می‌کند و رهنمودهای نزدیکان و کاراگاهان در آن سهیم است تا این گزینش بیش از نادرستی به درستی نزدیکی یابد. زیرا عواطف خویشان و احساسات انی گذرا و تصمیمات شتابزده با هر مقدار پاکی نیت و قناعت کامل هم همگام باشد خیلی زود در دایره تنگی گرفتار خواهد آمد که گنجایش زندگی آرمانی مشترک را نخواهد داشت.
4-13. جمع بندی سوال اول
هدف از این بحث تبیین ابعاد ساختاری خانواده براساس آموزه‌های قرآن و در کلامی‌دیگر چیستی خانواده می‌باشد که در پاسخ به پرسش کلی «ابعاد ساختاری خانواده در آموزه‌های قرآنی چگونه ترسیم گردیده است؟» بررسی گردید. همچنین به سوالات جزیی تر «ایا خانواده ومسائل مرتبط به آن درایات قرآنی مطرح وعنوان گردیده است؟طبق برداشت ازایات قرآن، نهاد خانواده طبیعی، فطری یاالهی می‌باشد؟میزان اهمیت موضوع فوق در آموزه‌های دینی تا چه اندازه بیان شده است؟چه مبانی نظری ومعیار‌هایی رابرای تشکیل ساختارخانواده در آموزه‌های دینی می‌توان یافت؟ چه توصیه ها و رهنمود‌هایی از آموزه‌های دینی برای تشکیل ساختارخانواده و کارآمدی بهتران می‌توان استنباط نمود؟» که ذیل سوال کلی و مرتبط با آن مطرح شده بود پاسخ داده شد.
منبع نورانی، مبین و حیات بخش قرآن که بیرون اورنده از تاریکی‌های جهالت به انوارهدایت (مایده، 16) است وپندوموعظه ازجانب رب یگانه راراه درمان مشکلات یا آیها النَّاسُ قَدْ جاءَتْکُمْ مَوْعِظَه مِنْ رَبِّکُمْ وَ شِفاءٌ لِما فِی الصُّدُورِ وَ هُدى وَ رَحْمَه لِلْمُومِنینَ (یونس، 57) بیان می‌نماید، بهترین منبع هدایت افراد در تمام مراحل زندگی است. علاوه بر بیان مساله خانواده به‌عنوان نهادی طبیعی وفطری والهی، به زوایای مختلف آن از جمله تشکیل ساختار پرداخته شده است. در نگاهی سیستمی‌به خانواده ذیل بینش‌های خاص دینی بهترین صفات ساختاری را می‌توان اینگونه برشمرد: سنخیت در انسان بودن، تضاد در جنسیت، عدم ازدواج با محارم، لزوم رعایت هنجارها، همسان همسری ذیل مفهوم کفویت، ایمان، پاکدامنی در آشکار وپنهان، تقوا، اخلاق نیکو، شرافت خانوادگی.
در این مقام بعضی سنخیت‌ها ازقبیل سنخیت درانسان بودن، احصان وکفایت مطمح نظرمی‌باشد. کفویت نیزدرجنبه‌های مختلف نمودپیدامی‌کند. فضایل اخلاقی علاوه براینکه همواره به‌عنوان صفات پسندیده دراسلام مطرح می‌باشند، درگفتمان ساختارخانواده مورد تاکید بیشتر قرار می‌گیرند که می‌توان از صفات نیک خلقی، پاکدامنی و خداباوری نام برد.
لحاظ نمودن پاره‌ای معیار‌ها درابتدا، به عنوان عناصر اولیه، دارای اهمیت ساختاری، ودرادامه به علت نقشی که در قوام و بقای ساختار بنا شده دارند اهمیتی دو چندان می‌یابند.
شایستگی‌های فوق در کنار الگو‌های صحیح تصمیم گیری را می‌توان در پاسخ به چیستی خانواده بیان داشت.
4-14. ترسیم ابعاد کارکردی خانواده در آموزه‌های قرآنی (چرایی خانواده اسلامی)
در این قسمت به بررسی این پرسش پرداخته می‌شود که ابعاد کارکردی خانواده در آموزه‌های اسلامی ‌چگونه ترسیم شده است؟
برای حفظ خصوصیات مهم سیستم به‌ویژه کلیت و سازمان، بهترین منبع احصاء اهداف سیستم به‌عنوان برون داد، همان منبعی است که درون‌داد‌ها از آن استخراج شده‌اند؛ زیرا در صورت متفاوت بودن این دو، روند سیستم دچار مشکلات جدی خواهد شد. بنابراین لازم است بین ساختار و کارکرد هر سیستم، سنخیت لحاظ شود. لذا آموزه‌های قرآنی هم‌چنان‌ که منبع بدست آوردن صفات ساختاری در نظر گرفته شد، بهترین منبع بدست آوردن کارکرد‌های خانواده نیز می‌باشند. در اینصورت است که بین درون داد‌های اسلامی ‌و برون داد‌ها یگانگی و وحدت وجود داشته و می‌توان ادعا نمود که صفات بر شمرده، شایستگی تسهیل گری و مدد رسانی سیستم برای رسیدن به اهداف اسلامی‌ را دارند.
هم‌چنان‌ که در فصل دوم بیان شد مصادیق کارکرد‌ها و اهداف بطور کامل بر یکدیگر منطبق نیستند. زیرا اصطلاح کارکرد‌ها شامل نتایج مثبت و منفی و نیز آشکار و پنهان است. درحالی که اهداف فقط به غایات مثبت و آشکار اطلاق می‌شود. از سوی دیگر کارکرد‌ها به نتایج تحقق یافته اختصاص دارد درحالی که اهداف ممکن است تحقق خارجی نیابند. لیکن در اینجا کارکرد‌های مثبت خانواده مدنظر می‌باشد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   آموزش و پرورش اسلامی